Çeviri, Tercüme, Mütercim, Tercüman: Hangisi Ne Demek?

Kısa cevap: Mütercim ile tercüman farkı çalışma biçiminden gelir: mütercim yazılı metinleri çevirir, tercüman ise sözlü çeviri yapar. Günlük dilde ikisi de "tercüman" diye anılır, hatta resmî belgelerde "yeminli tercüman" ifadesi yazılı çeviri yapan kişi için kullanılır. Karışıklık tam olarak buradan doğar.

Mütercim ile tercüman farkı nedir?

Ayrım aslında sade. Mütercim, önündeki yazılı metni başka bir dile aktarır: sözleşme, diploma, rapor, nüfus kaydı. Zamanı vardır, sözlük ve kaynak kullanabilir, metni birkaç kez okuyup düzeltebilir. İşin kalitesi büyük ölçüde araştırma ve dikkat ile belirlenir.

Tercüman ise konuşmayı anında aktarır. Toplantıda, mahkemede, noterde ya da konferansta çalışır. Geri dönüp düzeltme şansı yoktur; bu yüzden hafıza, hız, dikkat ve baskı altında çalışabilme becerileri öne çıkar. İyi bir mütercim her zaman iyi bir sözlü tercüman olmayabilir; ikisi farklı kaslardır.

Üniversitelerde bölümün adının "Mütercim-Tercümanlık" olmasının sebebi de bu: iki beceri birlikte öğretilir ama farklı meslek pratikleridir.

Peki "çeviri" ile "tercüme" arasında fark var mı?

Pratikte yok. "Çeviri" Türkçe kökenli, "tercüme" Arapça kökenli sözcüktür ve aynı işi anlatır. Resmî yazışmalarda "tercüme" daha yaygındır; günlük dilde "çeviri" öne çıkar. Bir kurum sizden "çeviri" isterse tercüme, "tercüme" isterse çeviri getirmeniz aynı kapıya çıkar. İkisi arasında hukuki bir ayrım aramaya gerek yok.

Terimler tek bakışta

Yeminli tercüman ne demek?

Yeminli tercüman, bir noterlikte yemin zaptı düzenlenmiş ve o noterin siciline kaydedilmiş kişidir. Resmî belge çevirilerinde aranan sıfat budur. Yeminli tercüman, yaptığı çeviriyi imzası ve kaşesiyle beyan eder; içerikten hukuken sorumludur.

Burada sık yapılan bir hata var: iyi derecede yabancı dil bilen herkes resmî çeviri yapamaz. Kurumların kabul ettiği şey dil bilgisi değil, yemin zaptının varlığıdır. Bu yüzden bir arkadaşınızın ya da bir yazılımın yaptığı çeviri, ne kadar doğru olursa olsun noterde işlem görmez. Ayrıntı için yeminli tercüman sayfamıza bakabilirsiniz.

Hangi iş için kimi arıyorsunuz?

• Belge çevirisi (diploma, nüfus kaydı, sözleşme) → yazılı çeviri, yani yeminli tercüman. Yeminli tercüme sayfamız bu süreci anlatıyor.
• Noterde imza atacaksınız ve Türkçe bilmiyorsanız → sözlü tercüman gerekir; noter bunu şart koşar ve tercüman işlem sırasında hazır bulunmak zorundadır.
• Toplantı, görüşme, ikili müzakere → ardıl tercüman.
• Kongre, panel, çok katılımcılı etkinlik → simultane tercüman ve teknik ekipman. Simültane tercüme sayfamızda ayrıntı var.
• Ses veya video kaydının yazıya dökülmesi → deşifre; bu, çeviriden ayrı bir hizmettir.

Neden bu ayrımı bilmek işinize yarar?

Çünkü yanlış hizmeti talep etmek zaman kaybettirir. Noterde işlem yapacak yabancı uyruklu bir müşteri, yazılı çeviri yaptırıp gittiğinde işlemi tamamlayamaz — orada sözlü tercüman gerekir ve randevu boşa gider. Tersi de olur: sözlü tercüman ayarlanır ama kurum belgenin yeminli yazılı çevirisini ister.

İşi baştan doğru tanımlamak, hem masrafı hem randevu kaybını önler. Bize ulaşırken "ne yaptıracağınızı" değil, "nerede kullanacağınızı" anlatmanız yeterli; doğru hizmeti biz eşleştiriyoruz.

Sözlü tercümede süre ve planlama

Yazılı çeviride belge gönderilir ve teslim beklenir; sözlü tercümede ise takvim yönetmek gerekir. Bir noter işlemi, mahkeme duruşması ya da iş görüşmesi için tercüman ayarlarken en az birkaç gün önceden haber vermek gerekir. Nadir dillerde bu süre daha da uzayabilir, çünkü o dilde çalışan yeminli tercüman sayısı sınırlıdır.

Sözlü işlerde bize baştan söylemeniz gereken üç şey var: işlemin türü (noter, mahkeme, toplantı), tahmini süresi ve konusu. Konu bilgisi özellikle önemlidir — teknik bir devir sözleşmesi ile bir gayrimenkul satışı, tercümandan farklı terminoloji hazırlığı ister. Hazırlıklı gelen bir tercüman, işlemin çok daha hızlı ilerlemesini sağlar.

Yazılı çeviride kalite nasıl ölçülür?

Yazılı çeviride kaliteyi belirleyen şey, çoğu kişinin sandığı gibi "akıcılık" değildir. Resmî belgede akıcılıktan önce tutarlılık ve birebirlik gelir. Bir diplomada bölüm adı, bir sözleşmede taraf unvanları, bir nüfus kaydında yer adları — bunların hepsinin belgede geçtiği biçimde ve tutarlı şekilde aktarılması gerekir.

Bu yüzden resmî çeviride serbest yorum yapılmaz. Belgede ne yazıyorsa o çevrilir; eksik ya da okunmayan kısımlar varsa bu durum çeviride belirtilir. Kaşe, mühür ve el yazısı şerhler de atlanmaz, ayrıca not edilir. Bir kurum belgeyi incelerken tam olarak bu ayrıntılara bakar.

Sıkça sorulan sorular

Mütercim ve tercüman aynı kişi olabilir mi?

Olabilir; birçok profesyonel iki alanda da çalışır. Ancak beceriler farklıdır ve herkes ikisinde birden güçlü olmayabilir.

Yeminli tercüman sözlü çeviri de yapar mı?

Yapabilir. Noterde yapılan işlemlerde sözlü çeviri için de yeminli tercüman aranır.

Çeviri mi tercüme mi demeliyim?

İkisi de doğru. Resmî belgelerde "tercüme" daha sık kullanılır.

Dil bilen bir tanıdığım çeviriyi yapabilir mi?

Bilgi amaçlı evet; resmî işlem için hayır. Kurumlar yeminli tercüman imzası arar.

Hangi dillerde hizmet veriyorsunuz?

Çalıştığımız dillerin listesini tercüme dilleri sayfamızda görebilirsiniz.

Doğru hizmeti birlikte belirleyelim

İşinizi kısaca anlatın — yazılı mı sözlü mü, hangi kuruma verilecek — size uygun çözümü ve süreyi bildirelim. İletişim bilgilerimiz burada.