Yurt dışında boşandım: Türkiye'de nüfusa nasıl işletirim?

Yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye’deki nüfus kaydına kendiliğinden işlenmez. Kararı işletmenin iki yolu vardır. Birincisi, mahkemeye gitmeden nüfus müdürlüğünde veya Türk dış temsilciliğinde yapılan idari tescildir. İkincisi, aile mahkemesinde açılan tanıma davasıdır. İdari tescil, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesiyle getirildi ve şartları sağlanıyorsa çok daha hızlı ve ucuzdur.

Bu yazıda idari tescilin şartlarını, nereye başvurulacağını, karar ile tercümenin nasıl hazırlanacağını ve hangi durumda dava yoluna gitmeniz gerektiğini anlatıyoruz. Bu yazı hukuki danışmanlık değildir; somut durumunuz için bir avukata danışın.

Kayıt işlenmezse ne olur?

Boşanmanız Türkiye’de işlenmediği sürece nüfus kaydınızda hâlâ evli görünürsünüz. Bunun pratik sonuçları:

  • Türkiye’de yeniden evlenemezsiniz.
  • Miras, mal paylaşımı ve soyadı işlemlerinde eski eşiniz hâlâ eşiniz sayılır.
  • Türkiye’den alacağınız nüfus kayıt örneği ve Formül B belgeleri sizi evli gösterir. Bu da yurt dışındaki yeni işlemlerinizi zorlaştırır.
  • Eşlerden biri vefat ettiğinde, Türkiye’deki mirasçılık işlemlerinde eski eş hâlâ mirasçı gibi görünebilir ve işlemler uzar.

İki yol: idari tescil ve tanıma davası

İdari tescilTanıma davası
Nerede yapılırNüfus müdürlüğü veya Türk dış temsilciliğiAile mahkemesi
Dayanağı5490 sayılı Kanun m.27/A5718 sayılı Kanun
Kim başvururEşler birlikte; bazı durumlarda tek eşEşlerden biri (genellikle avukat aracılığıyla)
KapsamıYalnızca boşanmanın kendisiVelayet, nafaka gibi hükümler de istenebilir
Süre ve maliyetGenellikle daha kısa ve ucuzMahkeme süreci, avukat ücreti

Şartlar sağlanıyorsa önce idari tescil denenir; çünkü mahkemeye gitmeden, çoğu zaman tek bir başvuruyla sonuç alınır. Eski eşin katılmadığı veya velayet gibi hükümlerin Türkiye’de geçerli olması gereken durumlarda tanıma davası açılır.

İdari tescil: dava açmadan nüfusa işletme

Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A’ya göre yabancı ülke makamlarının verdiği boşanma kararları, şu şartlarla doğrudan nüfus kütüğüne tescil edilir:

  • Karar, o ülkenin yetkili yargı veya idari makamınca verilmiş olmalı,
  • O ülkenin hukukuna göre usulen kesinleşmiş olmalı,
  • Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalı.

Kanunda bu başvuru için bir son tarih yoktur. Boşanmanın üzerinden yıllar geçmiş olsa da başvurabilirsiniz.

Kimler başvurabilir?

Kanuna göre başvuru iki eş tarafından birlikte yapılır. Eşlerden biri ölmüşse veya yabancı uyrukluysa, Türk vatandaşı olan eş tek başına başvurabilir.

Uygulamaya ilişkin yönetmelikte, eşlerin ayrı ayrı başvurmasına da izin verildiği; ancak iki başvuru arasında en fazla 90 gün olabileceği belirtilir. Eski eşiniz Türk vatandaşıysa ve başvuruya katılmıyorsa, idari yol çoğu zaman kapanır; bu durumda tanıma davası açılır.

Eşler başvuruyu bizzat yapabileceği gibi, fotoğraflı özel vekâletname ile bir vekil aracılığıyla da yapabilir. Yurt dışından vekâletname vermenin yollarını yurt dışından Türkiye’ye vekâletname nasıl verilir? yazımızda anlattık.

Nereye başvurulur?

  • Yurt dışında: Kararın verildiği ülkedeki Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğu.
  • Türkiye’de: Yönetmeliğe göre taraflardan birinin yerleşim yerindeki il nüfus müdürlüğü; Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Ankara, İstanbul, İzmir gibi yönetmelikte sayılan 18 il nüfus müdürlüğünden biri.

Başvuru, temsilcilikte veya müdürlükte bir komisyon tarafından incelenir.

Hangi belgeler istenir?

Uygulamada istenen belgeler:

  • Başvuru formu
  • Boşanma kararının aslı veya onaylı örneği ve Türkçe tercümesi
  • Kararın üzerinde kesinleşme şerhi yoksa, kesinleşmeyi gösteren belge ve Türkçe tercümesi
  • Eşlerin kimlik veya pasaport fotokopileri (yabancı uyruklu eşinki için noter tasdikli Türkçe tercüme)
  • Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa fotoğraflı özel vekâletname
  • Eşlerden biri öldüyse ölüm belgesi
  • Aynı karar hakkında Türkiye’de açılmış bir dava olup olmadığına ilişkin bilgi

Belge listesi ve onay şekli müdürlüğe ve temsilciliğe göre farklılık gösterebilir. Başvurudan önce başvuracağınız müdürlüğü veya temsilciliği arayıp güncel listeyi isteyin.

Karar ve tercüme nasıl hazırlanır?

İdari tescilde dosyanın kabul edilmesi, büyük ölçüde kararın doğru hazırlanmasına bağlıdır.

1. Kesinleşme şerhi

Kararın kesinleştiği belge üzerinde görünmelidir. Almanya’da verilen kararlarda bu çoğu zaman “Rechtskraftvermerk” adıyla kararın üzerine düşülen şerhtir. Şerh yoksa kararı veren mahkemeden kesinleşmeyi gösteren ayrı bir belge isteyin.

2. Apostil

Türkiye’de kullanılacak yabancı resmî belgelerde apostil veya konsolosluk onayı istenir. Apostil yalnızca belgenin düzenlendiği ülkede alınabilir; Türkiye’de sonradan alınamaz. Bu yüzden kararı ve kesinleşme şerhini o ülkedeyken apostilletin.

Başvuruyu kararın verildiği ülkedeki Türk temsilciliğine yapıyorsanız, temsilciliğin apostil isteyip istemediğini önceden sorun.

3. Türkçe tercüme

Karar ve kesinleşme belgesi Türkçeye çevrilir. Yönetmeliğe göre tercüme noter veya dış temsilcilik tarafından onaylanmış ya da ilgili ülkede apostil şerhiyle onaylanmış olmalıdır. Tercümede dikkat ettiğimiz noktalar:

  • Hüküm fıkrası eksiksiz ve kelimesi kelimesine çevrilir.
  • Kesinleşme şerhi ve apostil ayrıca çevrilir; bu satırlar eksikse dosya geri döner.
  • İsimler pasaporttaki yazımla verilir; evlilikle değişen soyadlar eski ve yeni hâliyle tutarlı yazılır.
  • Mahkemenin adı, dosya numarası ve karar tarihi asıldaki gibi aktarılır.
  • Hukuki kavramlar Türk hukukundaki en yakın karşılıklarıyla verilir; gerekirse özgün terim parantez içinde bırakılır. Örneğin velayet, nafaka ve mal rejimi hükümleri ayrı ayrı ve açık çevrilir.

Boşanma kararı tercümesi sayfamızda fiyatları ve tercüme sürecini bulabilirsiniz.

Kararın tamamı mı çevrilmeli?

Komisyon, kararın kesinleştiğini ve kamu düzenine aykırı olmadığını değerlendirir. Bu yüzden kararın tamamının, gerekçesiyle birlikte çevrilmesi en güvenli yoldur. Yalnızca hüküm kısmını çevirtmek masrafı azaltır ama dosyanın eksik bulunmasına yol açabilir. Uzun kararlarda ne istendiğini başvurudan önce müdürlüğe sorun.

İdari tescil neleri kapsamaz?

İdari tescil yalnızca boşanmanın kendisini nüfusa işler. Kararda yer alan şu hükümler bu yolla işlenmez:

  • Çocukların velayeti ve çocukla kişisel ilişki
  • İştirak ve yoksulluk nafakası
  • Mal rejimi ve tazminat

Bu hükümlerin Türkiye’de geçerli olması veya icra edilebilmesi için aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir.

Başvuru reddedilirse ne olur?

Eksik belge varsa, yönetmeliğe göre eksikleri tamamlamanız için 90 gün süre verilir; bu sürede tamamlanmazsa başvuru reddedilir. Başvuru reddedilirse, ret gerekçesini yazılı olarak isteyin. Ret, yolun kapandığı anlamına gelmez: kanuna göre bu durumda 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümlerine göre aile mahkemesinde tanıma davası açılabilir.

Başvurudan önce nüfus kaydınızı kontrol edin

İdari tescile başvurmadan önce e-Devlet’ten güncel nüfus kayıt örneğinizi alın ve şu iki şeye bakın:

  • Yurt dışındaki evliliğiniz Türkiye’de kayıtlı mı? Evlilik yurt dışında yapıldıysa ve Türk dış temsilciliğine bildirilmediyse, Türkiye’deki kayıtta hiç görünmeyebilir. Bu durumda boşanmayı tescil etmeden önce evliliğin kaydı sorunu ortaya çıkar. Nüfus Hizmetleri Kanunu’na göre yurt dışındaki evlilik 30 gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir; bildirilmemişse müdürlüğe önce bunu sorun.
  • İsimler ve tarihler karar ile uyuşuyor mu? Kararda geçen isimler ve evlenme tarihi, nüfus kaydındakiyle aynı olmalıdır. Farklılık varsa tercümede bunu not ederiz; ama asıl düzeltmeyi müdürlükte yaptırmanız gerekir.

Bu kontrol beş dakika sürer ve başvurunuzun komisyonda takılmasını önler. Sorun görürseniz, tescil başvurusundan önce müdürlükten randevu alıp kayıt hatasını düzelttirin.

Tanıma davası kısaca

İdari yol uygun değilse veya reddedildiyse, boşanma kararının Türkiye’de geçerli olması için aile mahkemesinde tanıma davası açılır. Bu dava, yabancı kararın Türkiye’de bir Türk mahkemesi kararı gibi sonuç doğurmasını sağlar.

Tanıma davasında da yabancı kararın kesinleştiği, apostilli olduğu ve Türkçe tercümesinin bulunduğu dosyaya eklenir. Velayet ve nafaka gibi hükümlerin icra edilmesi isteniyorsa tenfiz talebi de dava dilekçesinde yer alır. Mahkeme, kararın Türk kamu düzenine aykırı olup olmadığını ve savunma hakkına uyulup uyulmadığını inceler.

Tanıma davası, idari tescile göre daha uzun sürer ve avukat ücreti gerektirir. Kararın tercümesi her iki yolda da aynıdır; idari başvuru için yaptırdığınız noter onaylı tercüme, dava dosyasında da kullanılabilir. Avukatınızın istediği ek bir onay varsa, tercümenin yeni bir onaylı örneği çıkarılabilir.

Sık yapılan hatalar

  1. Kesinleşme şerhi olmayan kararla başvurmak. Komisyon, kararın kesinleştiğini görmeden tescil yapmaz.
  2. Apostili almadan Türkiye’ye dönmek. Yabancı kararın apostili yalnızca o ülkede alınır; sonradan almak için ya o ülkeye gitmeniz ya da oradaki bir vekile iş yaptırmanız gerekir.
  3. Kararın yalnızca bir kısmını çevirtmek. Hüküm kısmı tek başına yeterli sayılmayabilir; komisyon gerekçeyi de görmek isteyebilir.
  4. Eski eşle iletişimi geç kurmak. Ayrı başvurularda iki başvuru arasında en fazla 90 gün olabilir. Bu süreyi aşmamak için başvuru tarihlerini önceden kararlaştırın.
  5. Velayet ve nafakanın da işleneceğini sanmak. İdari tescil yalnızca boşanmayı işler; diğer hükümler için dava gerekir.

Tercüme süresi ve maliyeti

Boşanma kararlarının uzunluğu ülkeye ve davanın türüne göre çok değişir. Anlaşmalı boşanma kararları birkaç sayfa olabilirken, çekişmeli boşanma kararları gerekçesiyle birlikte on sayfayı geçebilir. Tercüme ücreti sayfa sayısına ve dile göre hesaplanır; noter onayı ücreti ayrıca eklenir.

Kararın fotoğrafını gönderdiğinizde sayfa sayısını ve toplam tutarı baştan yazarız. Böylece hem tercüme hem noter masrafını önceden bilirsiniz. Karar, kesinleşme belgesi ve eski eşin pasaportu gibi birden çok belgeyi birlikte çevirtirseniz toplu belge indiriminden yararlanabilirsiniz; ayrıca terimler bütün belgelerde aynı kalır.

Hangi yol sizin için uygun?

DurumUygun yol
Karar kesinleşmiş, eşler birlikte başvurabiliyorİdari tescil
Eski eş yabancı uyruklu veya vefat etmişİdari tescil (Türk vatandaşı eş tek başına)
Eski eş Türk vatandaşı ve başvuruya katılmıyorTanıma davası
Velayet veya nafaka hükmü Türkiye’de uygulanacakTanıma veya tenfiz davası
İdari başvuru reddedildiTanıma davası

Adım adım idari tescil

  1. Kararı ve kesinleşme şerhini alın. Kararı veren mahkemeden şerhli örnek isteyin.
  2. Apostili kararın verildiği ülkede alın. Türkiye’ye döndükten sonra bu adım için yeniden o ülkeyle uğraşmanız gerekir.
  3. Eski eşinizle başvuru planı yapın. Birlikte mi, ayrı ayrı mı başvuracağınızı kararlaştırın; ayrı başvuruda 90 günlük süreyi hesaba katın.
  4. Tercümeyi yaptırın. Kararı, kesinleşme şerhini ve apostili Türkçeye çevirtin; tercümeyi noterde onaylatın.
  5. Başvuru yerini seçin ve randevu alın. Yurt dışındaysanız temsilciliğe, Türkiye’deyseniz yerleşim yerinizdeki il nüfus müdürlüğüne başvurun.
  6. Sonucu takip edin. Tescil yapıldıktan sonra e-Devlet’ten yeni nüfus kayıt örneği alarak medeni hâlinizin “boşanmış” olarak göründüğünü kontrol edin.

Örnek durum

Hakan, Almanya’da boşandı ve Türkiye’de yeniden evlenecek. Eski eşi de Türk vatandaşı. İkisi, Almanya’daki Türk başkonsolosluğuna birlikte başvurmayı kararlaştırıyor. Hakan kararı Rechtskraftvermerk ile birlikte alıyor, Almanya’da apostilletiyor ve Türkiye’de Türkçeye çevirtip noterde onaylatıyor. Eski eşi işi nedeniyle aynı gün gelemiyor; başvurusunu 90 gün içinde ayrıca yapıyor. Tescil tamamlandıktan sonra Hakan’ın nüfus kaydında “boşanmış” ibaresi görünüyor ve evlilik işlemleri başlayabiliyor.

Leyla, İngiltere’de boşandı ve eski eşi İngiliz vatandaşı. Eski eşi yabancı uyruklu olduğu için Leyla, Türkiye’ye döndükten sonra Ankara İl Nüfus Müdürlüğüne tek başına başvurabiliyor. Kararı ve kesinleşmeyi gösteren belgeyi İngiltere’de apostilletmiş. Türkiye’de kararın, kesinleşme belgesinin ve eski eşinin pasaportunun Türkçe tercümelerini yaptırıp noterde onaylatıyor. Kararda çocuklarla ilgili bir hüküm olmadığı için idari tescil Leyla’nın bütün ihtiyacını karşılıyor.

Sık sorulan sorular

Türkiye’de boşanma davası açıp yurt dışındaki kararı yok sayabilir miyim?

Yurt dışında verilmiş ve kesinleşmiş bir boşanma kararı varken Türkiye’de yeniden boşanma davası açmak çoğu zaman sorun yaratır; mahkeme önce mevcut kararın durumunu sorar. Doğru yol, mevcut kararın tescil veya tanıma yoluyla Türkiye’de geçerli hâle getirilmesidir. Bir avukata danışın.

Kararda iki dil varsa hangisinden çevrilir?

Bazı ülkelerde kararlar iki dilli düzenlenir. Bu durumda kararın resmî dilinden çeviri yapılır; iki dil de resmî ise daha yaygın bilinen dilden çeviri yapılması hem süreyi hem maliyeti azaltır. Hangi dilden çevireceğimizi belgeyi gördükten sonra söyleriz.

Tescil için boşanmanın üzerinden ne kadar süre geçebilir?

Kanunda idari tescil için bir son tarih yoktur. Yıllar önce verilmiş kararlar için de başvurulabilir. Yine de beklemek, araya yeni evlilik veya miras gibi işlemler girdiğinde sorun çıkarır.

Almanya’daki boşanma kararını Almanca bilmeyen biri olarak nasıl takip ederim?

Kararın Türkçe tercümesini önce okumanızı öneririz. Kararın kesinleşip kesinleşmediği, velayet ve nafaka hükümleri tercümede açıkça görünür. Böylece hangi yolun gerektiğine bilerek karar verirsiniz.

Konsoloslukta başvurursam tercümeyi kim yapar?

Yurt dışındaki temsilcilikler çoğu zaman kendi akredite ettiği tercümanları veya Türkiye’de yapılmış onaylı tercümeleri kabul eder. Hangisini istediğini başvuru yapacağınız temsilcilikten öğrenin.

Yeniden evlenmeden önce mutlaka tescil gerekir mi?

Türkiye’de evlenecekseniz evet; nüfus kaydında evli göründüğünüz sürece yeni evlilik kaydı yapılmaz. Yurt dışında evlenecekseniz, o ülkenin makamları çoğu zaman Türkiye’den alınmış güncel nüfus belgesi veya evlenme ehliyet belgesi istediği için tescil pratikte yine gerekir.

Eski eşimin adresini bilmiyorum, ne yapabilirim?

Eski eşinize ulaşamıyorsanız ve o da Türk vatandaşıysa, idari yolda birlikte veya ayrı başvuru şartını yerine getirmek zorlaşır. Bu durumda tanıma davası çoğu zaman tek seçenektir. Bir avukattan bilgi alın.

Anlaşmalı boşanma kararları da tescil edilir mi?

Kanun, yetkili makamın verdiği ve kesinleşmiş boşanma kararlarından söz eder; anlaşmalı veya çekişmeli olması fark etmez. Bazı ülkelerde boşanma mahkeme yerine idari makam tarafından yapılır; bu kararlar da şartları taşıyorsa tescil edilebilir.

Tescilden sonra soyadım ne olur?

Boşanmayla birlikte kadın eş, kural olarak evlenmeden önceki soyadına döner. Kararda soyadına ilişkin özel bir hüküm varsa, bu konuyu müdürlüğe ayrıca sorun.

Tescil işlemi ücretli mi?

Güncel harç ve ücret bilgisini başvuracağınız temsilcilikten veya nüfus müdürlüğünden öğrenin. Tercüme ve noter masrafları bu ücretten ayrıdır.

Kararınızı birlikte kontrol edelim

Boşanma kararınızın ve varsa kesinleşme belgesinin fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin. Kesinleşme şerhi ve apostil eksik mi, tercüme hangi onayla yapılmalı, söyleyelim.

İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33

Kaynaklar: 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A; Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 07.02.2018, 30325).