Bilirkişi raporu ile uzman görüşü

Son güncelleme: 22 Kasım 2026

Bilirkişi raporu, mahkemenin (soruşturmada savcının) görevlendirdiği, kural olarak bilirkişilik bölge kurulu listesinden seçilen ve yemin etmiş bir uzmanın hazırladığı rapordur. Uzman görüşü ise tarafların kendi seçtikleri bir uzmandan aldıkları bilimsel mütalaadır. Hukuk davalarında bilirkişi incelemesi HMK m.266–287’de, uzman görüşü HMK m.293’te düzenlenir; ceza muhakemesinde bilirkişi CMK m.63 vd.’de, uzman mütalaası CMK m.67/6’da yer alır. Hâkim ikisini de diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir; ancak uzman görüşü bilirkişi raporunun yerine geçmez, çoğu zaman onu desteklemek veya ona karşı teknik itiraz yapmak için kullanılır.

Bu yazıda iki raporu seçim, yemin, sorumluluk, ücret, süre, itiraz ve değerlendirme açısından karşılaştırıyor, hangi durumda uzman görüşü almanın anlamlı olduğunu ve raporlar yabancı dile çevrilirken terimlerin nasıl ayrılması gerektiğini anlatıyoruz. Bu yazı genel bilgilendirmedir; dosyanız için avukatınıza danışın.

Bir bakışta fark

Bilirkişi raporuUzman görüşü
Hukuki dayanak (hukuk)HMK m.266–287; 6754 sayılı Bilirkişilik KanunuHMK m.293
Hukuki dayanak (ceza)CMK m.63–69CMK m.67/6, m.68/3
Kim seçer?Mahkeme (soruşturmada savcı)Taraf
Kimler arasından?Bilirkişilik bölge kurulu listeleri; bulunmazsa liste dışıTaraf istediği uzmanı seçer
YeminEvet (HMK m.271; CMK m.64/5)Kanunda öngörülmez
SorularMahkemenin görevlendirme kararında yazılır (HMK m.273)Taraf belirler
SüreEn çok üç ay, bir kez üç ay uzatma (HMK m.274)Kanunda süre yok; ayrıca süre istenemez (m.293/1)
ÜcretAdalet Bakanlığı tarifesi esas alınarak ödenir (HMK m.283)Taraf ile uzman arasında
Ceza hukuku bakımındanKamu görevlisi sayılır (HMK m.284)Kanunda böyle bir hüküm yok
Hatalı rapordan sorumlulukDevlete karşı tazminat, Devletin rücuu (HMK m.285–287)Genel hükümler
Rapora itirazTebliğden itibaren iki hafta (HMK m.281)Karşı taraf görüş bildirir, uzmanın dinlenmesini ister
Duruşmada dinlenmeMahkeme sözlü açıklama isteyebilir (m.279, m.281/2)Hâkim çağırabilir; gelmezse rapor değerlendirilmez (m.293/3)
DeğerlendirmeHâkim serbestçe değerlendirir (m.282)Hâkim serbestçe değerlendirir (m.198)

Bilirkişi kimdir, nasıl seçilir?

Mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebiyle veya kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk dışında ayrı bir uzmanlıkları olduğunu belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez (HMK m.266).

Bilirkişiler, bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınarak bilirkişilik bölge kurulunun hazırladığı listelerden seçilir. Listede uygun uzman yoksa diğer bölge listelerine, orada da yoksa kanundaki şartları taşımak kaydıyla liste dışına başvurulur. Kanunların görüş bildirmekle yükümlü kıldığı kişi ve kuruluşlara öncelik verilir (HMK m.268). Mahkeme kural olarak tek bilirkişi görevlendirir; gerekçe göstererek tek sayıda kişiden oluşan bir kurul da atayabilir (m.267).

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, bilirkişinin görevini bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yapacağını, raporunda hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamayacağını, görevini başkasına devredemeyeceğini ve öğrendiği sırları görev bittikten sonra da saklayacağını düzenler (m.3). Aynı konuda bir kez rapor alınması esastır; eksiklik veya belirsizlik için ek rapor istenebilir (m.3/7).

Bilirkişi incelemesi adım adım

  1. Görevlendirme kararı. Mahkeme, tarafların görüşünü alarak inceleme konusunu, bilirkişinin cevaplayacağı soruları ve rapor süresini kararında yazar (HMK m.273/1). İncelenecek şeyler dizi pusulasıyla bilirkişiye teslim edilir (m.273/2).
  2. Bir haftalık bildirim. Bilirkişi, görevin uzmanlık alanına girmediğini, başka bir uzmanla iş birliğine ihtiyaç duyduğunu veya haklı bir mazeretini bir hafta içinde mahkemeye bildirir (m.275).
  3. İnceleme. Bilirkişi görevi bizzat yapar, başkasına bırakamaz (m.276). Mahkemenin sevk ve idaresi altında çalışır; gerekirse mahkemenin uygun bulmasıyla tarafların bilgisine başvurabilir, ancak taraflardan biri bulunmadan diğerini dinleyemez (m.278).
  4. Rapor. Rapor dizi pusulasına bağlı olarak mahkemeye verilir ve duruşmadan önce taraflara tebliğ edilir (m.280).
  5. İtiraz ve ek rapor. Taraflar iki hafta içinde eksiklik, belirsizlik veya yeni bilirkişi talebinde bulunabilir; mahkeme ek rapor, sözlü açıklama veya yeni inceleme isteyebilir (m.281).

Rehber ilkelere göre dosyanın tarafı, vekili veya üçüncü bir kişi bilirkişiyle iletişime geçerse, bilirkişi dosya hakkında bilgi vermekten kaçınır ve durumu görevlendiren mercie derhâl bildirir (rehber ilke 12). Uzman görüşünde ise taraf ile uzman doğal olarak birlikte çalışır; bu, iki kurum arasındaki en temel farklardan biridir.

Bilirkişi raporunda ne bulunur?

Bilirkişilik Yönetmeliği m.55’e göre raporda şunlar yer alır: görevlendiren merci, dosya numarası, taraf bilgileri, görevlendirme tarihi ve süresi, inceleme konusu, gözlemlenmesi istenen maddi unsurlar, inceleme yöntemi, bilimsel ve teknik dayanaklar, gerekçeli sonuç, düzenleme tarihi ve bilirkişinin adı, unvanı, sicil numarası ve imzası. Rapora şema, harita, kroki, fotoğraf ve tablolar eklenir.

Bilirkişilik Daire Başkanlığı’nın “Bilirkişilerin Uyacağı Rehber İlkeler ve Bilirkişi Raporlarında Bulunması Gereken Standartlar” metni de raporun kısa, öz ve açık olmasını, soruların tek tek ve sorulma sırasıyla cevaplanmasını ister. Rehberin 27. ilkesine göre kusurun tespiti normatif bir değerlendirmedir ve yalnızca hâkimin yetkisindedir; bilirkişi asli veya tali kusur ya da yüzdelik kusur oranı konusunda değerlendirme yapamaz. Bu ilke Danıştay 10. Dairesinin 11.03.2025 tarihli kararıyla iptal edilmiş, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07.01.2026 tarihli kararıyla iptal kararının bozulması üzerine yeniden eklenmiştir (rehberin güncel metnindeki dipnot).

Uzman görüşü nedir?

HMK m.293’e göre taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; ancak yalnızca bu nedenle ayrıca süre istenemez. Hâkim, talep üzerine veya resen uzmanı davet edip dinleyebilir; uzmanın çağrıldığı duruşmada hâkim ve taraflar soru sorabilir. Uzman çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse raporu değerlendirilmez.

Ceza muhakemesinde savcı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak, bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (CMK m.67/6). Mütalaayı hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesi istenebilir (CMK m.68/3).

Hâkim iki rapora nasıl bakar?

Kanun her iki rapor için de serbest değerlendirme ilkesini benimser: hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282) ve kanuni istisnalar dışında bütün delilleri serbestçe değerlendirir (m.198). Uygulamada bilirkişi raporu mahkemenin kendi görevlendirdiği uzmandan geldiği için daha merkezî bir yer tutar. Uzman görüşü ise raporun eksiklerini veya hatalarını göstermek için önemli bir araçtır.

İki rapor çelişirse mahkemenin bu çelişkiyi değerlendirmesi beklenir. Örneğin Yargıtay 15. Hukuk Dairesi 11.05.2017 tarihli, 2017/492 E., 2017/2026 K. sayılı kararında, bilirkişi raporu ile taraf uzman görüşü arasındaki çelişkiler giderilmeden karar verilmesini bozma sebebi yapmıştır. Mahkeme bunun için bilirkişiden ek rapor alabilir, sözlü açıklama isteyebilir veya yeni bilirkişi görevlendirebilir (HMK m.281/2–3).

Ne zaman uzman görüşü almak anlamlı olur?

  • Bilirkişi raporuna itiraz edilecekse: Rapor tebliğden itibaren iki hafta içinde eksiklik, belirsizlik veya yeni bilirkişi talebiyle eleştirilebilir (HMK m.281). Teknik bir itiraz, aynı alanda uzman bir kişinin gerekçeli görüşüyle desteklendiğinde daha anlaşılır olur. Talebin bu sürede hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik çalışma gerektiriyorsa, yine bu süre içinde başvurularak bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre istenebilir.
  • Dava açmadan önce: Davanın teknik dayanağını görmek için. Delilin kaybolma veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşma tehlikesi varsa ayrıca mahkemeden delil tespiti istenebilir; tespit keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi yoluyla yapılır ve bilirkişiyi mahkeme görevlendirir (HMK m.400 vd.).
  • Çok özel bir alan söz konusuysa: Bilirkişi listelerinde bulunması zor bir uzmanlık alanında, tarafın konuyu bilen bir uzmandan görüş alması mahkemenin soruları doğru kurmasına yardım edebilir.
  • Yurt dışında uzmanlık gerekiyorsa: Yabancı bir uzmandan alınan rapor da uzman görüşü olarak sunulabilir; ayrıntılar için yurt dışında alınan uzman raporu yazımıza bakın.

Uzman görüşü alırken nelere dikkat edilir?

  • Uzmanlık alanı uyumlu olsun. Görüş, bilirkişinin alanıyla aynı veya daha dar bir uzmanlıktan gelirse daha anlamlı olur.
  • Somut sorulara cevap versin. Bilirkişi raporunun hangi tespitine neden katılmadığını madde madde göstermesi, mahkemenin karşılaştırmasını kolaylaştırır.
  • Yöntem ve veri açık olsun. Hesap, ölçüm veya testin nasıl yapıldığı ve hangi verilere dayandığı yazılmalıdır.
  • Hukuki değerlendirme yapmasın. Bilirkişi için konan sınır (HMK m.279/4) uzman görüşü için de iyi bir ölçüdür.
  • Uzman dinlenmeye hazır olsun. Hâkim uzmanı çağırabilir; geçerli özür olmadan gelmezse rapor değerlendirilmez (m.293/3).
  • İmzalı ve tarihli olsun. Uzmanın adı, unvanı ve iletişim bilgisi raporda yer almalıdır.

İdari ve ceza yargısında durum

  • İdari yargı: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, bilirkişi, keşif ve delil tespiti gibi konularda HMK hükümlerine yollama yapar (m.31).
  • Ceza yargısı: Bilirkişiyi mahkeme veya hâkim, soruşturmada Cumhuriyet savcısı atar (CMK m.63). Bilirkişi raporu, incelemeleri bittiğinde mercie verilir; birden çok bilirkişi farklı görüşteyse bu gerekçeleriyle rapora yazılır (m.67/1–2). Rapor örnekleri ilgililere doğrudan verilebilir veya iadeli taahhütlü mektupla gönderilebilir (m.67/4). Kanunların belirli konularda görevlendirdiği resmî bilirkişiler öncelikle atanır (m.64/3).

Tercümede iki kavramı ayrı tutmak

Rapor yabancı bir müvekkile, sigortacıya veya yabancı mahkemeye gönderileceğinde en sık yapılan hata, iki kavramın aynı kelimeyle çevrilmesidir. “Expert report” ifadesi tek başına raporu kimin istediğini göstermez. Yabancı okur, tarafın kendi uzmanının görüşünü mahkemenin tarafsız bilirkişisinin raporu sanabilir ya da tersini düşünebilir. Bu yüzden genellikle açıklayıcı karşılık kullanılır:

TürkçeAçıklayıcı İngilizce karşılık (örnek)
Bilirkişicourt-appointed expert (bilirkişi)
Bilirkişi raporureport of the court-appointed expert (bilirkişi raporu)
Bilirkişi heyetipanel of court-appointed experts
Ek raporsupplementary report (ek rapor)
Uzman görüşü / bilimsel mütalaaexpert opinion obtained by a party (uzman görüşü / bilimsel mütalaa)
Bilirkişilik bölge kuruluregional board of experts (bilirkişilik bölge kurulu)
Rapora itirazobjection to the expert report

İngilizcedeki “expert witness” kavramı ülkeden ülkeye farklı anlamlar taşıyabildiği için Türk usulündeki bilirkişiyle bire bir örtüşmeyebilir; ilk geçtiği yerde kısa bir açıklama eklemek okurun işini kolaylaştırır. Hangi belgelerin tam, hangilerinin özet çevrileceğini yabancı müvekkile dava belgeleri yazımızda anlatıyoruz.

İki örnek durum

Bir inşaat davasında bilirkişi, eksik işlerin bedelini düşük hesaplıyor. Davacı şirketin avukatı, raporun tebliğinden sonra bir inşaat mühendisinden birim fiyatları ve metrajı gösteren uzman görüşü alır ve iki haftalık süre içinde rapora itiraz eder. Mahkeme, bilirkişiden itirazları da karşılayan bir ek rapor ister.

Bir ceza davasında sanık müdafii, adli tıp raporunun yöntemini tartışmak istiyor. Müdafi, CMK m.67/6’ya dayanarak bir öğretim üyesinden bilimsel mütalaa alır ve uzmanın duruşmada dinlenmesini talep eder (CMK m.68/3). Mahkeme, bu talep hakkında karar verir.

Sık yapılan hatalar

  • Uzman görüşünü bilirkişi raporu sanmak. Uzman görüşü tarafın delilidir; mahkemenin bilirkişisinin yerine geçmez.
  • Uzman görüşü için ayrıca süre beklemek. Kanun bu nedenle ayrı süre tanımaz.
  • Uzmanın dinlenme ihtimalini hesaba katmamak. Çağrılan uzman geçerli özür olmadan gelmezse rapor değerlendirilmez.
  • Bilirkişiden hukuki yorum beklemek. Bilirkişi hukuki nitelendirme yapamaz (HMK m.279/4).
  • Tercümede iki kavramı aynı kelimeyle çevirmek.

Kontrol listesi

  • Elinizdeki belge mahkemenin bilirkişisinden mi, tarafın uzmanından mı geliyor?
  • Bilirkişi raporunun tebliğ tarihi ve iki haftalık süre belli mi?
  • Uzman görüşü alınacaksa uzmanın alanı ve takvimi uygun mu?
  • Uzman gerekirse duruşmada dinlenebilir mi?
  • Rapor yabancı dile çevrilecekse iki kavram için ayrı karşılıklar belirlendi mi?
  • Yurt dışında resmî kullanım için onaylı örnek ve apostil gerekiyor mu?

Sık sorulan sorular

Bilirkişiyi taraflar seçebilir mi?

Hayır. Bilirkişiyi mahkeme seçer; taraflar görevlendirme kararında yer alacak konular hakkında görüş bildirir (HMK m.273). Bilirkişide bir ret sebebi varsa taraflar, sebebi öğrendikleri tarihten itibaren bir hafta içinde bilirkişinin reddini isteyebilir; yasaklılık sebebi varsa mahkeme bilirkişiyi görevden alabilir (m.272).

Uzman görüşünün ücretini kim öder?

Uzman görüşü taraf tarafından alındığı için ücret taraf ile uzman arasında belirlenir. Bilirkişi ücreti ise Adalet Bakanlığının her yıl güncellenen tarifesi esas alınarak mahkemece belirlenir (HMK m.283).

Uzman görüşü bilirkişi raporundan daha mı zayıftır?

Kanun ikisini de hâkimin serbest değerlendirmesine bırakır. Ancak bilirkişi mahkemece atanan ve yemin eden tarafsız bir uzmandır; uzman ise tarafın seçtiği kişidir. Bu fark, değerlendirmede genellikle dikkate alınır.

Bilirkişi raporuna kaç gün içinde itiraz edilir?

Raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde (HMK m.281). Şartları varsa bu süre içinde başvurularak bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre istenebilir.

Bilirkişi kusur oranı belirleyebilir mi?

Bilirkişilik Daire Başkanlığı’nın rehber ilkelerinin 27. maddesine göre kusurun tespiti yalnızca hâkimin yetkisindedir ve bilirkişi kusur oranı konusunda değerlendirme yapamaz. Bilirkişi teknik olguları ortaya koyar; kusur değerlendirmesini hâkim yapar.

Hukukçu bir kişi bilirkişi olabilir mi?

Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduklarını belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez (HMK m.266; CMK m.63).

Bilirkişiyle doğrudan görüşebilir miyim?

Bilirkişi görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütür. Tarafların bilgisine ancak mahkemenin uygun bulmasıyla başvurabilir ve bir taraf yokken diğerini dinleyemez (HMK m.278). Rehber ilkelere göre taraf iletişime geçerse bilirkişi bilgi vermekten kaçınır ve durumu mahkemeye bildirir. Görüşlerinizi dilekçeyle mahkemeye iletin.

Uzman görüşünü duruşmada sunabilir miyim?

Uzman görüşü genellikle bir dilekçenin ekinde dosyaya sunulur. Delillerin süresinde gösterilmesi kuralı (HMK m.145) ve itiraz süreleri göz önünde tutulmalıdır. Zamanlamayı avukatınızla belirleyin.

Bilirkişi raporu yabancı dile çevrilirken neye dikkat edilir?

Raporun sonucu, gerekçesi ve ekleri eksiksiz aktarılır; bilirkişi ile taraf uzmanı terimleri birbirinden ayrı tutulur. Yurt dışında resmî kullanım için mahkemeden onaylı örnek ve apostil gerekebilir.

İlgili rehberler

Raporlarınızı birlikte değerlendirelim

Bilirkişi raporunun veya uzman görüşünün ilk sayfasının fotoğrafını ve kime gideceğini WhatsApp’tan gönderin. Tercüme gereken bölümleri ve tercümenin biçimini birlikte belirleyelim; raporların delil değerini mahkeme takdir eder.

İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33

Kaynaklar: 6100 sayılı HMK m.145, 198, 266–287, 293, 400 (mevzuat.gov.tr güncel metin); 5271 sayılı CMK m.63–68; 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.3; Bilirkişilik Yönetmeliği m.55 (RG 03.08.2017/30143, son değişiklik RG 30.07.2025/32971); Bilirkişilik Daire Başkanlığı, “Bilirkişilerin Uyacağı Rehber İlkeler ve Bilirkişi Raporlarında Bulunması Gereken Standartlar” (güncel metin, 2026); 2577 sayılı İYUK m.31; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 11.05.2017, E.2017/492, K.2017/2026.