Son güncelleme: 22 Kasım 2026
Epikrizdeki kısaltmaların çoğu üç kaynaktan gelir: Türkçe tıbbi kısaltmalar (TA: tansiyon arteriyel, KTA: kalp tepe atımı, KAH: koroner arter hastalığı, KOAH: kronik obstrüktif akciğer hastalığı), uluslararası kullanılan Latince veya İngilizce kısaltmalar (DM: diabetes mellitus, PO: per os, yani ağızdan, BID: bis in die, yani günde iki kez) ve laboratuvar test adları (Hb: hemoglobin, CRP: C-reaktif protein). Aynı kavramın Türkçe ve İngilizce kısaltması bazen farklıdır: Türkçedeki KOAH, İngilizcede COPD olarak geçer. Bu yazıdaki açıklamalar sözlük düzeyindedir; raporunuzdaki değerlerin ve tanıların sizin için ne anlama geldiğini hekiminizle konuşun.
Bu yazıda epikrizde en sık görülen kısaltmaları gruplar hâlinde açıklıyor, Türkçe ve İngilizce karşılıkları farklı olanları bir tabloda topluyor, yanlış okunmaya açık kısaltmalar için uluslararası bir güvenlik listesini aktarıyor ve epikriz yabancı dile çevrilirken kısaltmaların nasıl ele alındığını anlatıyoruz.
Epikriz neden bu kadar kısaltma içerir?
Epikriz, hastanede yatıp taburcu olan hastaya verilen özet rapordur. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği’nin 76. maddesi taburcu edilen hastaya amaca uygun bir epikriz verilmesini öngörür. Bu rapor hekimden hekime bilgi aktarmak için yazıldığından kısa tutulur ve meslek içi kısaltmalarla doludur. Kısaltmaların kullanımı hekimden hekime, hastaneden hastaneye ve bölümden bölüme değişebilir. Aynı harfler farklı bölümlerde farklı anlama gelebilir; bu yüzden bir kısaltmayı her zaman cümlenin bağlamıyla okuyun.
Epikriz ile ameliyat notu ve patoloji raporu arasındaki farkı epikriz, ameliyat notu ve patoloji raporu farkı yazımızda anlattık.
Epikrizin bölüm başlıklarındaki kısaltmalar
Türkiye’deki epikrizlerde bölüm başlıkları bazen kısaltılır. Sık görülenler:
| Kısaltma | Açılımı | Ne anlatır |
|---|---|---|
| ÖG | Özgeçmiş | Hastanın geçirdiği hastalıklar, ameliyatlar |
| SG | Soygeçmiş | Ailedeki hastalıklar |
| FM | Fizik muayene | Hekimin muayene bulguları |
| Hx (İng.) | History | Öykü, anamnez |
| Dx (İng.) | Diagnosis | Tanı |
| Tx (İng.) | Treatment / therapy | Tedavi; bağlama göre transplantasyon da olabilir |
Türkçe epikrizlerde başlıklar çoğu zaman tam yazılır (“Hikâye”, “Tanı”, “Tedavi”); kısaltmalar daha çok el ile tutulan notlarda ve bölüm içi kayıtlarda görülür.
Hayati bulgular
| Kısaltma | Açılımı | Sözlük anlamı |
|---|---|---|
| TA | Tansiyon arteriyel | Kan basıncı; genellikle mmHg birimiyle “120/80” gibi yazılır |
| KTA | Kalp tepe atımı | Dakikadaki kalp atım sayısı |
| SS | Solunum sayısı | Dakikadaki nefes sayısı |
| SpO2 | Periferik oksijen satürasyonu | Parmak ucu cihazıyla (pulse oksimetre) ölçülen oksijen doygunluğu, yüzde olarak |
| VAS | Visual analogue scale | Ağrı şiddeti ölçeği |
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün 2025 tarihli kardiyovasküler risk değerlendirmesi kılavuzu da TA kısaltmasını tansiyon arteriyel (kan basıncı) anlamında kullanır. İngilizce raporlarda aynı bilgiler BP (blood pressure), HR (heart rate), RR (respiratory rate) olarak geçer.
Kronik hastalıklar ve tanılar
| Türkçe kısaltma | Açılımı | İngilizce karşılığı |
|---|---|---|
| DM | Diabetes mellitus (şeker hastalığı) | DM |
| HT | Hipertansiyon | HTN veya HT |
| KAH | Koroner arter hastalığı | CAD (coronary artery disease) |
| KOAH | Kronik obstrüktif akciğer hastalığı | COPD |
| KKY | Konjestif kalp yetmezliği | CHF |
| KBY | Kronik böbrek yetmezliği | CKD veya CRF |
| SVO | Serebrovasküler olay | CVA veya stroke |
| MI | Miyokard enfarktüsü (kalp krizi) | MI |
KAH ve HT kısaltmaları Türkçe tıbbi belgelerde bu anlamlarla yaygın kullanılır. Bir tanı kısaltmasının yanında “?” veya “ön tanı” ifadesi varsa bu kesinleşmiş tanı anlamına gelmez; nasıl değerlendirileceğini hekiminize sorun.
Laboratuvar kısaltmaları
| Kısaltma | Açılımı | Sözlük anlamı |
|---|---|---|
| Hb (Hgb) | Hemoglobin | Kırmızı kan hücrelerinde oksijen taşıyan protein |
| Htc (Hct) | Hematokrit | Kanda kırmızı hücrelerin oranı |
| WBC / Lök. | White blood cells / lökosit | Beyaz kan hücresi sayısı |
| PLT | Platelet (trombosit) | Kan pulcuğu sayısı |
| CRP | C-reaktif protein | Vücuttaki iltihabı gösteren testlerden biri |
| ESH / ESR | Eritrosit sedimentasyon hızı / erythrocyte sedimentation rate | Halk arasında “sedim”; iltihabı gösteren başka bir test |
| AKŞ | Açlık kan şekeri | İngilizcede FBG veya FPG |
| HbA1c | Glikozile hemoglobin | Son birkaç ayın ortalama şeker düzeyini yansıtan test |
| eGFR | Tahmini glomerüler filtrasyon hızı | Böbrek fonksiyonu göstergesi |
Sonuçların yanında genellikle birim (mg/dL, g/dL, mmol/L) ve laboratuvarın referans aralığı yazar. Referans aralıkları laboratuvara göre değişebilir. Bir sonucun aralık dışında olmasının ne anlama geldiğini hekiminiz değerlendirir.
İlaçların veriliş yolu
| Kısaltma | Kökeni | Anlamı |
|---|---|---|
| PO | Latince per os | Ağızdan |
| IV | İntravenöz | Damar içine |
| IM | İntramüsküler | Kas içine |
| SC (SQ) | Subkutan | Deri altına |
| SL | Sublingual | Dil altına |
| İnh. | İnhalasyon | Solunum yoluyla |
ABD’deki Güvenli İlaç Uygulamaları Enstitüsü’nün (Institute for Safe Medication Practices, ISMP) yanlış okunmaya açık kısaltmalar listesi (2024), SC’nin SL (dil altı) olarak, SQ’nun ise “5 every” olarak yanlış okunabildiğini belirtir ve bunların yerine “SUBQ” yazılmasını veya kelimenin açık yazılmasını önerir.
İlaçların kullanım sıklığı
| Kısaltma | Latince kökeni | Anlamı |
|---|---|---|
| QD (q.d.) | quaque die | Günde bir kez |
| BID (b.i.d.) | bis in die | Günde iki kez |
| TID (t.i.d.) | ter in die | Günde üç kez |
| QID (q.i.d.) | quater in die | Günde dört kez |
| PRN | pro re nata | Gerektiğinde |
| QHS | quaque hora somni | Yatarken |
Türkçe epikrizlerde aynı bilgi çoğu zaman “1×1”, “2×1”, “3×1” biçiminde yazılır. “2×1” günde iki kez, her seferinde bir doz anlamında kullanılır. İlaçlarınızı her zaman reçetenize ve hekiminizin talimatına göre kullanın; bu tablo yalnızca okuma kolaylığı içindir.
ISMP listesi QD’nin QID (günde dört) olarak yanlış okunabildiğini belirtir ve “daily” yazılmasını önerir. Aynı liste QOD (gün aşırı) için de açık yazımı önerir. Bu nedenle tercümelerde sıklık kısaltmaları genellikle açık yazılır.
Yanlış okunmaya açık diğer kısaltmalar
ISMP’nin 2024 listesi, ilaç hatalarına yol açabildiği için kullanılmaması önerilen başka kısaltma ve gösterimleri de sayar. Yabancı bir epikriz veya reçete okurken ya da tercüme ederken bunlar özellikle dikkat ister:
| Gösterim | Kastedilen | Liste neden uyarıyor | Önerilen |
|---|---|---|---|
| U | Ünite | 0 veya 4 olarak okunabilir | “units” |
| IU | Uluslararası ünite | IV veya 10 olarak okunabilir | “units” |
| cc | Santimetreküp | “u” olarak okunabilir | mL |
| μg | Mikrogram | mg olarak okunabilir | mcg |
| 1.0 mg | Sondaki sıfır | 10 mg olarak okunabilir | 1 mg |
| OD | Günde bir (once daily) | Sağ göz olarak okunabilir | “daily” |
| D/C | Taburcu veya ilacı kesme | İki anlamı karışabilir | Açık yazım |
| TIW / BIW | Haftada üç / iki kez | Günde olarak okunabilir | “3 times weekly” |
Son satırdaki sondaki sıfır örneği özellikle önemlidir: Türkçede ondalık ayırıcı virgül olduğu için “1,0 mg” İngilizce bir metne aktarılırken “1 mg” biçiminde yazılması daha güvenlidir. Tercümede değer değiştirilmez, yalnızca yanlış okunmaya yol açmayacak gösterim seçilir.
Klinik notlarda sık görülen İngilizce kısaltmalar
| Kısaltma | Açılımı | Anlamı |
|---|---|---|
| Bx | Biopsy | Biyopsi; doku örneği alınması |
| Ca | Carcinoma / cancer veya calcium | Bağlama göre kanser veya kalsiyum |
| Dx | Diagnosis | Tanı |
| DDx | Differential diagnosis | Ayırıcı tanı |
| Hx | History | Öykü |
| Tx | Treatment | Tedavi (bazen transplantasyon) |
| s/p | Status post (Latince) | “… geçirilmiş”, “… sonrası” (örneğin s/p apendektomi: apandisit ameliyatı geçirmiş) |
| r/o | Rule out | Dışlanması gereken durum |
| N/A | Not applicable | Uygulanmaz |
“Ca” en çok karışıklık yaratan kısaltmalardandır. Laboratuvar tablosunda “Ca 9,4 mg/dL” kalsiyum değeridir; tanı bölümündeki “meme Ca” ise meme kanseri anlamına gelir. Bağlamı belli olmayan bir kısaltmayı kendiniz yorumlamayın.
Görüntüleme ve servis kısaltmaları
| Kısaltma | Açılımı | İngilizce raporlarda |
|---|---|---|
| BT | Bilgisayarlı tomografi | CT |
| MR | Manyetik rezonans görüntüleme | MRI |
| USG | Ultrasonografi | US |
| PA AC grafisi | Posteroanterior akciğer grafisi (göğüs röntgeni) | PA chest X-ray (CXR) |
| EKG | Elektrokardiyografi | ECG veya EKG |
| EKO | Ekokardiyografi | Echo |
| YBÜ | Yoğun bakım ünitesi | ICU |
| Postop / preop | Ameliyat sonrası / ameliyat öncesi | Postop / preop |
| POD | Postoperative day | Ameliyat sonrası gün (POD 2: ameliyattan sonraki 2. gün) |
Türkçe ile İngilizce arasında en sık karışan çift BT ve CT’dir: İngilizce bir rapordaki “CT”, Türkçe epikrizdeki “BT” ile aynı tetkiktir. Görüntüleme raporlarının kendisi ayrı belgedir ve epikrizde yalnızca sonucun kısa özeti yer alır.
Örnek: bir epikriz cümlesini okumak
Aşağıdaki cümle uydurma bir örnektir; gerçek bir hastaya ait değildir:
“ÖG: DM, HT. s/p KABG (2019). Başvuruda TA 140/90 mmHg, KTA 88/dk, SpO2 %95. CRP yüksek saptandı. Tedavi: … 2×1 PO.”
Sözlük düzeyinde okuması şöyledir:
- ÖG: DM, HT. Özgeçmişinde şeker hastalığı ve hipertansiyon var.
- s/p KABG (2019). 2019’da koroner arter baypas greft ameliyatı geçirmiş.
- TA 140/90 mmHg, KTA 88/dk, SpO2 %95. Başvurudaki kan basıncı, dakikadaki kalp atımı ve oksijen doygunluğu.
- CRP yüksek saptandı. İltihapla ilgili bir test referans aralığının üzerinde.
- 2×1 PO. İlaç günde iki kez, ağızdan.
Bu okuma yalnızca kısaltmaların ne anlama geldiğini gösterir. Değerlerin yüksek, düşük veya önemli olup olmadığını söylemez; bunu klinik tabloyu bilen hekim değerlendirir. Aynı cümlenin İngilizce tercümesinde kısaltmalar şöyle karşılanır: “PMH: DM, HTN. s/p CABG (2019). On admission BP 140/90 mmHg, HR 88/min, SpO2 95%. CRP elevated. … twice daily, by mouth.”
Türkçe ve İngilizce kısaltmaları farklı olanlar
Yurt dışına gönderilecek bir epikrizde en çok dikkat edilen konu budur:
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| TA | BP |
| KTA | HR |
| SS | RR |
| KAH | CAD |
| KOAH | COPD |
| KKY | CHF |
| SVO | CVA |
| AKŞ | FBG / FPG |
| ESH | ESR |
| ÖG / SG | PMH / FH (past medical history / family history) |
Türkçe kısaltmayı olduğu gibi bırakmak yabancı hekim için anlamsız olabilir. Örneğin “KAH” Almanca veya İngilizce bir metinde hiçbir şey ifade etmez.
Tercümede kısaltmalar nasıl ele alınır?
Epikriz yabancı dile çevrilirken genellikle şu yaklaşım izlenir:
- İlk geçtiği yerde açılır. Kısaltma hedef dilde yerleşik karşılığıyla verilir, gerekirse açılımı da yazılır: “COPD (chronic obstructive pulmonary disease)”.
- Uluslararası kısaltmalar korunur. DM, MI, CRP, EKG/ECG gibi her iki dilde aynı kullanılanlar değiştirilmez.
- Riskli kısaltmalar açık yazılır. QD, SC gibi ISMP listesindeki kısaltmalar için açık ifade tercih edilir.
- Belirsiz kısaltma tahminle çevrilmez. Anlamı bağlamdan çıkarılamayan bir kısaltma aslındaki gibi bırakılır ve tercüman notuyla işaretlenir; gerekirse hekimden açıklama istenir.
- Sayılar, birimler ve ondalık işaretleri korunur. Türkçede ondalık ayırıcı virgüldür (9,4); İngilizcede noktadır (9.4). Değer değişmez, yalnızca gösterim hedef dile uyarlanır.
Bu yaklaşım hem okunabilirliği hem de aslına sadakati korur. İlgili hizmetlerimiz: hastane raporu tercümesi ve medikal tercüme.
Kendi epikrizinizi okurken
- Kısaltmayı cümlenin içinde okuyun; tek başına anlamı yanıltıcı olabilir.
- Bilmediğiniz bir kısaltmayı internette genel aramayla yorumlamak yerine hekiminize sorun. Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 18. maddesi bilginin, mümkün olduğunca tıbbi terim kullanılmadan, hastanın anlayabileceği biçimde verilmesini öngörür.
- Epikrizde bir bilgi hatalı veya eksikse düzeltilmesini isteyebilirsiniz; Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 17. maddesi bu hakkı düzenler.
- Belgenin aslını saklayın; e-Nabız’dan indirdiğiniz PDF’i de dosyanıza ekleyin. İndirme adımları için e-Nabız’dan epikriz indirme yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Ca’yı her yerde kanser sanmak: Laboratuvar tablosunda kalsiyum anlamına gelir.
- Tx’i yalnızca tedavi diye okumak: Bazı bölümlerde transplantasyon anlamında da kullanılır.
- Türkçe kısaltmayı çeviride bırakmak: KAH, KOAH, TA gibi kısaltmalar yabancı hekim için anlamsızdır.
- Referans dışı değeri kendi başına yorumlamak: Aralık dışı sonucun önemi klinik tabloyla birlikte değerlendirilir.
- “2×1” ile “BID”i karıştırmak: İkisi de günde iki kez anlamında kullanılır; doz miktarı ayrıca yazılır.
Sık sorulan sorular
Epikrizde TA ve KTA ne demek?
TA tansiyon arteriyel, yani kan basıncıdır; KTA kalp tepe atımı, yani dakikadaki kalp atım sayısıdır. İngilizce raporlarda BP ve HR olarak geçer.
SpO2 nedir?
Parmak ucuna takılan pulse oksimetre cihazıyla ölçülen oksijen doygunluğudur ve yüzde olarak yazılır. Değerin sizin için anlamını hekiminiz değerlendirir.
DM ve HT ne anlama gelir?
DM diabetes mellitus, yani şeker hastalığı; HT hipertansiyon, yani yüksek tansiyondur. İngilizce metinlerde hipertansiyon çoğu zaman HTN olarak kısaltılır.
KAH ile KOAH arasındaki fark nedir?
KAH koroner arter hastalığı, yani kalbi besleyen damarların hastalığıdır. KOAH kronik obstrüktif akciğer hastalığıdır. İngilizce karşılıkları CAD ve COPD’dir.
PO, IV, IM, SC ne demek?
İlacın veriliş yoludur: PO ağızdan, IV damar içine, IM kas içine, SC deri altına. ISMP, SC yerine “SUBQ” veya açık yazımı önerir.
BID ve TID neyin kısaltması?
Latince bis in die (günde iki kez) ve ter in die (günde üç kez). Türkçe reçetelerde aynı bilgi “2×1” ve “3×1” biçiminde yazılır.
s/p ne demek?
Latince status post ifadesinin kısaltmasıdır; “… geçirilmiş” veya “… sonrası” anlamında kullanılır. Örneğin “s/p kolesistektomi” safra kesesi ameliyatı geçirmiş anlamına gelir.
Ca kanser mi, kalsiyum mu?
Bağlama bağlıdır. Laboratuvar sonuçları arasında kalsiyum, tanı bölümünde kanser (karsinom) anlamına gelir. Emin değilseniz hekiminize sorun.
CRP ve ESH ne gösterir?
İkisi de vücutta iltihap olup olmadığına dair bilgi veren kan testleridir. ESH (eritrosit sedimentasyon hızı) İngilizcede ESR, halk arasında “sedim” olarak bilinir. Sonucu hekiminizle yorumlayın.
Epikrizimi çevirtirken kısaltmalar olduğu gibi mi kalır?
Genellikle hayır. Türkçe kısaltmalar hedef dildeki yerleşik karşılıklarıyla verilir, uluslararası kısaltmalar korunur, belirsiz olanlar tahminle çevrilmez ve not düşülür.
Bu tablolar her hastanede geçerli mi?
Hayır, kısaltmaların kullanımı hastaneden hastaneye ve bölümden bölüme değişebilir. Bu yazıdaki açılımlar en yaygın kullanımlardır. Belgenizde farklı bir kullanım olduğunu düşünüyorsanız belgeyi yazan hekime veya hastaneye sorun.
İlgili rehberler
- Epikriz, ameliyat notu ve patoloji raporu farkı
- e-Nabız’dan epikriz, tahlil ve görüntüleme raporu indirme
- Yurt dışında ikinci görüş: hangi belgeler gönderilir?
Epikriz tercümenizi birlikte planlayalım
Epikrizinizin ve belgeyi sunacağınız kurumun istediği dilin bilgisini WhatsApp’tan gönderin. Hangi belgelerin tercüme edileceğini ve tercümenin biçimini birlikte belirleyelim; tıbbi yorumu hekiminiz yapar. Tıbbi belgelerde size KVKK aydınlatma metni sunuyor ve açık rızanızı alıyoruz; isterseniz gizlilik sözleşmesi de imzalıyoruz.
İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33
Kaynaklar: Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği (RG 13.01.1983/17927 mük.) m.76; Hasta Hakları Yönetmeliği (RG 01.08.1998/23420) m.17, 18; Institute for Safe Medication Practices (ISMP), List of Error-Prone Abbreviations, Symbols and Dose Designations (2024); Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kardiyovasküler Risk Değerlendirmesi Kılavuzu (Ankara, 2025).

