Epikrizdeki kısaltmalar

Son güncelleme: 22 Kasım 2026

Epikrizdeki kısaltmaların çoğu üç kaynaktan gelir: Türkçe tıbbi kısaltmalar (TA: tansiyon arteriyel, KTA: kalp tepe atımı, KAH: koroner arter hastalığı, KOAH: kronik obstrüktif akciğer hastalığı), uluslararası kullanılan Latince veya İngilizce kısaltmalar (DM: diabetes mellitus, PO: per os, yani ağızdan, BID: bis in die, yani günde iki kez) ve laboratuvar test adları (Hb: hemoglobin, CRP: C-reaktif protein). Aynı kavramın Türkçe ve İngilizce kısaltması bazen farklıdır: Türkçedeki KOAH, İngilizcede COPD olarak geçer. Bu yazıdaki açıklamalar sözlük düzeyindedir; raporunuzdaki değerlerin ve tanıların sizin için ne anlama geldiğini hekiminizle konuşun.

Bu yazıda epikrizde en sık görülen kısaltmaları gruplar hâlinde açıklıyor, Türkçe ve İngilizce karşılıkları farklı olanları bir tabloda topluyor, yanlış okunmaya açık kısaltmalar için uluslararası bir güvenlik listesini aktarıyor ve epikriz yabancı dile çevrilirken kısaltmaların nasıl ele alındığını anlatıyoruz.

Epikriz neden bu kadar kısaltma içerir?

Epikriz, hastanede yatıp taburcu olan hastaya verilen özet rapordur. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği’nin 76. maddesi taburcu edilen hastaya amaca uygun bir epikriz verilmesini öngörür. Bu rapor hekimden hekime bilgi aktarmak için yazıldığından kısa tutulur ve meslek içi kısaltmalarla doludur. Kısaltmaların kullanımı hekimden hekime, hastaneden hastaneye ve bölümden bölüme değişebilir. Aynı harfler farklı bölümlerde farklı anlama gelebilir; bu yüzden bir kısaltmayı her zaman cümlenin bağlamıyla okuyun.

Epikriz ile ameliyat notu ve patoloji raporu arasındaki farkı epikriz, ameliyat notu ve patoloji raporu farkı yazımızda anlattık.

Epikrizin bölüm başlıklarındaki kısaltmalar

Türkiye’deki epikrizlerde bölüm başlıkları bazen kısaltılır. Sık görülenler:

KısaltmaAçılımıNe anlatır
ÖGÖzgeçmişHastanın geçirdiği hastalıklar, ameliyatlar
SGSoygeçmişAiledeki hastalıklar
FMFizik muayeneHekimin muayene bulguları
Hx (İng.)HistoryÖykü, anamnez
Dx (İng.)DiagnosisTanı
Tx (İng.)Treatment / therapyTedavi; bağlama göre transplantasyon da olabilir

Türkçe epikrizlerde başlıklar çoğu zaman tam yazılır (“Hikâye”, “Tanı”, “Tedavi”); kısaltmalar daha çok el ile tutulan notlarda ve bölüm içi kayıtlarda görülür.

Hayati bulgular

KısaltmaAçılımıSözlük anlamı
TATansiyon arteriyelKan basıncı; genellikle mmHg birimiyle “120/80” gibi yazılır
KTAKalp tepe atımıDakikadaki kalp atım sayısı
SSSolunum sayısıDakikadaki nefes sayısı
SpO2Periferik oksijen satürasyonuParmak ucu cihazıyla (pulse oksimetre) ölçülen oksijen doygunluğu, yüzde olarak
VASVisual analogue scaleAğrı şiddeti ölçeği

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün 2025 tarihli kardiyovasküler risk değerlendirmesi kılavuzu da TA kısaltmasını tansiyon arteriyel (kan basıncı) anlamında kullanır. İngilizce raporlarda aynı bilgiler BP (blood pressure), HR (heart rate), RR (respiratory rate) olarak geçer.

Kronik hastalıklar ve tanılar

Türkçe kısaltmaAçılımıİngilizce karşılığı
DMDiabetes mellitus (şeker hastalığı)DM
HTHipertansiyonHTN veya HT
KAHKoroner arter hastalığıCAD (coronary artery disease)
KOAHKronik obstrüktif akciğer hastalığıCOPD
KKYKonjestif kalp yetmezliğiCHF
KBYKronik böbrek yetmezliğiCKD veya CRF
SVOSerebrovasküler olayCVA veya stroke
MIMiyokard enfarktüsü (kalp krizi)MI

KAH ve HT kısaltmaları Türkçe tıbbi belgelerde bu anlamlarla yaygın kullanılır. Bir tanı kısaltmasının yanında “?” veya “ön tanı” ifadesi varsa bu kesinleşmiş tanı anlamına gelmez; nasıl değerlendirileceğini hekiminize sorun.

Laboratuvar kısaltmaları

KısaltmaAçılımıSözlük anlamı
Hb (Hgb)HemoglobinKırmızı kan hücrelerinde oksijen taşıyan protein
Htc (Hct)HematokritKanda kırmızı hücrelerin oranı
WBC / Lök.White blood cells / lökositBeyaz kan hücresi sayısı
PLTPlatelet (trombosit)Kan pulcuğu sayısı
CRPC-reaktif proteinVücuttaki iltihabı gösteren testlerden biri
ESH / ESREritrosit sedimentasyon hızı / erythrocyte sedimentation rateHalk arasında “sedim”; iltihabı gösteren başka bir test
AKŞAçlık kan şekeriİngilizcede FBG veya FPG
HbA1cGlikozile hemoglobinSon birkaç ayın ortalama şeker düzeyini yansıtan test
eGFRTahmini glomerüler filtrasyon hızıBöbrek fonksiyonu göstergesi

Sonuçların yanında genellikle birim (mg/dL, g/dL, mmol/L) ve laboratuvarın referans aralığı yazar. Referans aralıkları laboratuvara göre değişebilir. Bir sonucun aralık dışında olmasının ne anlama geldiğini hekiminiz değerlendirir.

İlaçların veriliş yolu

KısaltmaKökeniAnlamı
POLatince per osAğızdan
IVİntravenözDamar içine
IMİntramüskülerKas içine
SC (SQ)SubkutanDeri altına
SLSublingualDil altına
İnh.İnhalasyonSolunum yoluyla

ABD’deki Güvenli İlaç Uygulamaları Enstitüsü’nün (Institute for Safe Medication Practices, ISMP) yanlış okunmaya açık kısaltmalar listesi (2024), SC’nin SL (dil altı) olarak, SQ’nun ise “5 every” olarak yanlış okunabildiğini belirtir ve bunların yerine “SUBQ” yazılmasını veya kelimenin açık yazılmasını önerir.

İlaçların kullanım sıklığı

KısaltmaLatince kökeniAnlamı
QD (q.d.)quaque dieGünde bir kez
BID (b.i.d.)bis in dieGünde iki kez
TID (t.i.d.)ter in dieGünde üç kez
QID (q.i.d.)quater in dieGünde dört kez
PRNpro re nataGerektiğinde
QHSquaque hora somniYatarken

Türkçe epikrizlerde aynı bilgi çoğu zaman “1×1”, “2×1”, “3×1” biçiminde yazılır. “2×1” günde iki kez, her seferinde bir doz anlamında kullanılır. İlaçlarınızı her zaman reçetenize ve hekiminizin talimatına göre kullanın; bu tablo yalnızca okuma kolaylığı içindir.

ISMP listesi QD’nin QID (günde dört) olarak yanlış okunabildiğini belirtir ve “daily” yazılmasını önerir. Aynı liste QOD (gün aşırı) için de açık yazımı önerir. Bu nedenle tercümelerde sıklık kısaltmaları genellikle açık yazılır.

Yanlış okunmaya açık diğer kısaltmalar

ISMP’nin 2024 listesi, ilaç hatalarına yol açabildiği için kullanılmaması önerilen başka kısaltma ve gösterimleri de sayar. Yabancı bir epikriz veya reçete okurken ya da tercüme ederken bunlar özellikle dikkat ister:

GösterimKastedilenListe neden uyarıyorÖnerilen
UÜnite0 veya 4 olarak okunabilir“units”
IUUluslararası üniteIV veya 10 olarak okunabilir“units”
ccSantimetreküp“u” olarak okunabilirmL
μgMikrogrammg olarak okunabilirmcg
1.0 mgSondaki sıfır10 mg olarak okunabilir1 mg
ODGünde bir (once daily)Sağ göz olarak okunabilir“daily”
D/CTaburcu veya ilacı kesmeİki anlamı karışabilirAçık yazım
TIW / BIWHaftada üç / iki kezGünde olarak okunabilir“3 times weekly”

Son satırdaki sondaki sıfır örneği özellikle önemlidir: Türkçede ondalık ayırıcı virgül olduğu için “1,0 mg” İngilizce bir metne aktarılırken “1 mg” biçiminde yazılması daha güvenlidir. Tercümede değer değiştirilmez, yalnızca yanlış okunmaya yol açmayacak gösterim seçilir.

Klinik notlarda sık görülen İngilizce kısaltmalar

KısaltmaAçılımıAnlamı
BxBiopsyBiyopsi; doku örneği alınması
CaCarcinoma / cancer veya calciumBağlama göre kanser veya kalsiyum
DxDiagnosisTanı
DDxDifferential diagnosisAyırıcı tanı
HxHistoryÖykü
TxTreatmentTedavi (bazen transplantasyon)
s/pStatus post (Latince)“… geçirilmiş”, “… sonrası” (örneğin s/p apendektomi: apandisit ameliyatı geçirmiş)
r/oRule outDışlanması gereken durum
N/ANot applicableUygulanmaz

“Ca” en çok karışıklık yaratan kısaltmalardandır. Laboratuvar tablosunda “Ca 9,4 mg/dL” kalsiyum değeridir; tanı bölümündeki “meme Ca” ise meme kanseri anlamına gelir. Bağlamı belli olmayan bir kısaltmayı kendiniz yorumlamayın.

Görüntüleme ve servis kısaltmaları

KısaltmaAçılımıİngilizce raporlarda
BTBilgisayarlı tomografiCT
MRManyetik rezonans görüntülemeMRI
USGUltrasonografiUS
PA AC grafisiPosteroanterior akciğer grafisi (göğüs röntgeni)PA chest X-ray (CXR)
EKGElektrokardiyografiECG veya EKG
EKOEkokardiyografiEcho
YBÜYoğun bakım ünitesiICU
Postop / preopAmeliyat sonrası / ameliyat öncesiPostop / preop
PODPostoperative dayAmeliyat sonrası gün (POD 2: ameliyattan sonraki 2. gün)

Türkçe ile İngilizce arasında en sık karışan çift BT ve CT’dir: İngilizce bir rapordaki “CT”, Türkçe epikrizdeki “BT” ile aynı tetkiktir. Görüntüleme raporlarının kendisi ayrı belgedir ve epikrizde yalnızca sonucun kısa özeti yer alır.

Örnek: bir epikriz cümlesini okumak

Aşağıdaki cümle uydurma bir örnektir; gerçek bir hastaya ait değildir:

“ÖG: DM, HT. s/p KABG (2019). Başvuruda TA 140/90 mmHg, KTA 88/dk, SpO2 %95. CRP yüksek saptandı. Tedavi: … 2×1 PO.”

Sözlük düzeyinde okuması şöyledir:

  • ÖG: DM, HT. Özgeçmişinde şeker hastalığı ve hipertansiyon var.
  • s/p KABG (2019). 2019’da koroner arter baypas greft ameliyatı geçirmiş.
  • TA 140/90 mmHg, KTA 88/dk, SpO2 %95. Başvurudaki kan basıncı, dakikadaki kalp atımı ve oksijen doygunluğu.
  • CRP yüksek saptandı. İltihapla ilgili bir test referans aralığının üzerinde.
  • 2×1 PO. İlaç günde iki kez, ağızdan.

Bu okuma yalnızca kısaltmaların ne anlama geldiğini gösterir. Değerlerin yüksek, düşük veya önemli olup olmadığını söylemez; bunu klinik tabloyu bilen hekim değerlendirir. Aynı cümlenin İngilizce tercümesinde kısaltmalar şöyle karşılanır: “PMH: DM, HTN. s/p CABG (2019). On admission BP 140/90 mmHg, HR 88/min, SpO2 95%. CRP elevated. … twice daily, by mouth.”

Türkçe ve İngilizce kısaltmaları farklı olanlar

Yurt dışına gönderilecek bir epikrizde en çok dikkat edilen konu budur:

Türkçeİngilizce
TABP
KTAHR
SSRR
KAHCAD
KOAHCOPD
KKYCHF
SVOCVA
AKŞFBG / FPG
ESHESR
ÖG / SGPMH / FH (past medical history / family history)

Türkçe kısaltmayı olduğu gibi bırakmak yabancı hekim için anlamsız olabilir. Örneğin “KAH” Almanca veya İngilizce bir metinde hiçbir şey ifade etmez.

Tercümede kısaltmalar nasıl ele alınır?

Epikriz yabancı dile çevrilirken genellikle şu yaklaşım izlenir:

  • İlk geçtiği yerde açılır. Kısaltma hedef dilde yerleşik karşılığıyla verilir, gerekirse açılımı da yazılır: “COPD (chronic obstructive pulmonary disease)”.
  • Uluslararası kısaltmalar korunur. DM, MI, CRP, EKG/ECG gibi her iki dilde aynı kullanılanlar değiştirilmez.
  • Riskli kısaltmalar açık yazılır. QD, SC gibi ISMP listesindeki kısaltmalar için açık ifade tercih edilir.
  • Belirsiz kısaltma tahminle çevrilmez. Anlamı bağlamdan çıkarılamayan bir kısaltma aslındaki gibi bırakılır ve tercüman notuyla işaretlenir; gerekirse hekimden açıklama istenir.
  • Sayılar, birimler ve ondalık işaretleri korunur. Türkçede ondalık ayırıcı virgüldür (9,4); İngilizcede noktadır (9.4). Değer değişmez, yalnızca gösterim hedef dile uyarlanır.

Bu yaklaşım hem okunabilirliği hem de aslına sadakati korur. İlgili hizmetlerimiz: hastane raporu tercümesi ve medikal tercüme.

Kendi epikrizinizi okurken

  • Kısaltmayı cümlenin içinde okuyun; tek başına anlamı yanıltıcı olabilir.
  • Bilmediğiniz bir kısaltmayı internette genel aramayla yorumlamak yerine hekiminize sorun. Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 18. maddesi bilginin, mümkün olduğunca tıbbi terim kullanılmadan, hastanın anlayabileceği biçimde verilmesini öngörür.
  • Epikrizde bir bilgi hatalı veya eksikse düzeltilmesini isteyebilirsiniz; Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 17. maddesi bu hakkı düzenler.
  • Belgenin aslını saklayın; e-Nabız’dan indirdiğiniz PDF’i de dosyanıza ekleyin. İndirme adımları için e-Nabız’dan epikriz indirme yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Ca’yı her yerde kanser sanmak: Laboratuvar tablosunda kalsiyum anlamına gelir.
  • Tx’i yalnızca tedavi diye okumak: Bazı bölümlerde transplantasyon anlamında da kullanılır.
  • Türkçe kısaltmayı çeviride bırakmak: KAH, KOAH, TA gibi kısaltmalar yabancı hekim için anlamsızdır.
  • Referans dışı değeri kendi başına yorumlamak: Aralık dışı sonucun önemi klinik tabloyla birlikte değerlendirilir.
  • “2×1” ile “BID”i karıştırmak: İkisi de günde iki kez anlamında kullanılır; doz miktarı ayrıca yazılır.

Sık sorulan sorular

Epikrizde TA ve KTA ne demek?

TA tansiyon arteriyel, yani kan basıncıdır; KTA kalp tepe atımı, yani dakikadaki kalp atım sayısıdır. İngilizce raporlarda BP ve HR olarak geçer.

SpO2 nedir?

Parmak ucuna takılan pulse oksimetre cihazıyla ölçülen oksijen doygunluğudur ve yüzde olarak yazılır. Değerin sizin için anlamını hekiminiz değerlendirir.

DM ve HT ne anlama gelir?

DM diabetes mellitus, yani şeker hastalığı; HT hipertansiyon, yani yüksek tansiyondur. İngilizce metinlerde hipertansiyon çoğu zaman HTN olarak kısaltılır.

KAH ile KOAH arasındaki fark nedir?

KAH koroner arter hastalığı, yani kalbi besleyen damarların hastalığıdır. KOAH kronik obstrüktif akciğer hastalığıdır. İngilizce karşılıkları CAD ve COPD’dir.

PO, IV, IM, SC ne demek?

İlacın veriliş yoludur: PO ağızdan, IV damar içine, IM kas içine, SC deri altına. ISMP, SC yerine “SUBQ” veya açık yazımı önerir.

BID ve TID neyin kısaltması?

Latince bis in die (günde iki kez) ve ter in die (günde üç kez). Türkçe reçetelerde aynı bilgi “2×1” ve “3×1” biçiminde yazılır.

s/p ne demek?

Latince status post ifadesinin kısaltmasıdır; “… geçirilmiş” veya “… sonrası” anlamında kullanılır. Örneğin “s/p kolesistektomi” safra kesesi ameliyatı geçirmiş anlamına gelir.

Ca kanser mi, kalsiyum mu?

Bağlama bağlıdır. Laboratuvar sonuçları arasında kalsiyum, tanı bölümünde kanser (karsinom) anlamına gelir. Emin değilseniz hekiminize sorun.

CRP ve ESH ne gösterir?

İkisi de vücutta iltihap olup olmadığına dair bilgi veren kan testleridir. ESH (eritrosit sedimentasyon hızı) İngilizcede ESR, halk arasında “sedim” olarak bilinir. Sonucu hekiminizle yorumlayın.

Epikrizimi çevirtirken kısaltmalar olduğu gibi mi kalır?

Genellikle hayır. Türkçe kısaltmalar hedef dildeki yerleşik karşılıklarıyla verilir, uluslararası kısaltmalar korunur, belirsiz olanlar tahminle çevrilmez ve not düşülür.

Bu tablolar her hastanede geçerli mi?

Hayır, kısaltmaların kullanımı hastaneden hastaneye ve bölümden bölüme değişebilir. Bu yazıdaki açılımlar en yaygın kullanımlardır. Belgenizde farklı bir kullanım olduğunu düşünüyorsanız belgeyi yazan hekime veya hastaneye sorun.

İlgili rehberler

Epikriz tercümenizi birlikte planlayalım

Epikrizinizin ve belgeyi sunacağınız kurumun istediği dilin bilgisini WhatsApp’tan gönderin. Hangi belgelerin tercüme edileceğini ve tercümenin biçimini birlikte belirleyelim; tıbbi yorumu hekiminiz yapar. Tıbbi belgelerde size KVKK aydınlatma metni sunuyor ve açık rızanızı alıyoruz; isterseniz gizlilik sözleşmesi de imzalıyoruz.

İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33

Kaynaklar: Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği (RG 13.01.1983/17927 mük.) m.76; Hasta Hakları Yönetmeliği (RG 01.08.1998/23420) m.17, 18; Institute for Safe Medication Practices (ISMP), List of Error-Prone Abbreviations, Symbols and Dose Designations (2024); Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kardiyovasküler Risk Değerlendirmesi Kılavuzu (Ankara, 2025).