Postdoc başvurusunda istenen belgeler

Son güncelleme: 21 Kasım 2026

Yurt dışında doktora sonrası araştırmacı (postdoc) olarak başvururken istenen belgeler, başvurunun bir burs programına mı yoksa bir üniversitenin iş ilanına mı yapıldığına göre değişir. Hemen her başvuruda çekirdek set aynıdır: akademik özgeçmiş (CV), yayın listesi, araştırma önerisi veya araştırma özeti, doktoranın tamamlandığını gösteren belge ve referans veya uzman görüşleri. Türkiye’den başvuranlar için asıl soru, Türkçe düzenlenmiş doktora diploması, transkript ve mezuniyet belgelerinin hangi aşamada ve hangi dilde istendiğidir. Örneğin DAAD, Almanca veya İngilizce olmayan belgelerin gerektiğinde tercümesini başvuru aşamasında ister; asıl belgeler ve onaylı suretler ise çoğu zaman iş sözleşmesi, vize veya oturum aşamasında gündeme gelir.

Bu yazıda Marie Skłodowska-Curie, Humboldt ve DAAD programlarının yayımladığı şartlardan örnekler veriyor, iş ilanlarında sık görülen belgeleri sıralıyor ve Türk belgelerinden hangilerinin tercüme gerektirebileceğini anlatıyoruz. Bilgiler Kasım 2026 itibarıyla programların resmî sayfalarına dayanır. Çağrılar her yıl güncellenir; başvurmadan önce ilgili çağrının kılavuzunu mutlaka okuyun. Lisans, yüksek lisans ve doktora programlarına öğrenci olarak başvuranların belge setini ise yurt dışı üniversite başvurusu ve belge çevirisi yazımızda anlattık.

Postdoc başvurusunun üç kanalı

Doktora sonrası pozisyonlara genellikle üç yoldan ulaşılır:

  1. Bireysel burs (fellowship): Araştırmacı, kendi projesiyle ve bir ev sahibi kurumla birlikte başvurur. Örnekler: Marie Skłodowska-Curie Doktora Sonrası Bursları, Humboldt Araştırma Bursu, TÜBİTAK 2219 Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı.
  2. Kısa süreli araştırma ziyareti: Birkaç haftalık veya aylık araştırma ziyaretleri. Örnek: DAAD’ın üniversite öğretim elemanları ve bilim insanları için araştırma ziyareti bursu.
  3. İş ilanı: Bir üniversite veya araştırma kurumu, bir proje kapsamında postdoc pozisyonu ilan eder. Belgeler ilanda yazar.

Bu kanalların belge listeleri birbirinden farklıdır. Aşağıda her birinden örnekler veriyoruz.

Marie Skłodowska-Curie Doktora Sonrası Bursları (MSCA PF)

Avrupa Komisyonu’nun program sayfasına göre:

  • Doktora şartı: Araştırmacının başvuru son gününde doktora derecesine sahip olması gerekir. Tezini savunmuş ama derecesi henüz resmî olarak verilmemiş araştırmacılar da uygun sayılır.
  • Deneyim sınırı: Doktoranın verildiği tarihten itibaren en fazla sekiz yıllık araştırma deneyimi. Araştırma dışı işler ve kariyer araları bu süreye sayılmaz.
  • Hareketlilik kuralı: Avrupa bursları için araştırmacı, başvuru son gününden önceki 36 ayda ev sahibi ülkede 12 aydan fazla yaşamamış veya ana faaliyetini orada sürdürmemiş olmalıdır.
  • Başvuru: Araştırmacı, AB üye ülkesindeki veya Ufuk Avrupa programına ortak bir ülkedeki ev sahibi kurumla birlikte başvurur.

Program sayfası, başvurunun içeriğini ve eklerini her çağrının belgelerine (çalışma programı, başvuru kılavuzu, başvuru formları) bırakır. Bu yüzden MSCA için belge listesini, Avrupa Komisyonu’nun Funding and Tenders portalındaki ilgili çağrının başvuru kılavuzundan okuyun.

Türk başvurucular için önemli nokta: Sekiz yıllık süre doktoranın verildiği tarihten sayılır. Türkiye’de doktoranın mezuniyet tarihi, YÖK yönetmeliğine göre savunma günü değil, jüri imzalı tezin enstitüye teslim edildiği tarihtir. Bu ayrıntıyı doktora diploması ne zaman verilir yazımızda anlattık.

Humboldt Araştırma Bursu (doktora sonrası)

Alexander von Humboldt Vakfı’nın sayfasına göre doktora sonrası araştırmacılar için başlıca şartlar şunlardır:

  • Doktorayı son dört yıl içinde tamamlamış olmak (çocuk bakımı gibi tanınan kariyer araları bu süreyi en fazla altı yıla kadar uzatabilir),
  • Uluslararası standartlara göre hakemli dergilerde veya yayınevlerinde yayın yapmış olmak,
  • Başvurudan önceki 18 ayda Almanya’da 90 günden fazla bulunmamış olmak.

Vakfın istediği belgeler:

  • En fazla iki sayfalık CV,
  • En fazla beş sayfalık araştırma özeti,
  • Vakfın örneğine göre hazırlanmış tam yayın listesi,
  • En az bir, en fazla üç temel yayın,
  • Doktora diploması veya doktoranın başarıyla tamamlandığına dair kanıt; ya da seçim toplantısından önce bitirileceğinin teyidi,
  • Gerekiyorsa Almanca dil belgesi,
  • Gerekiyorsa yayınevi kabul yazıları ve Almanca veya İngilizce olmayan temel yayınların özetleri veya tercümeleri,
  • İki uzman görüşü (doktora sonrası adaylar için doktora danışmanı ve tercihen başka bir kurumdan bir araştırmacı); görüşleri yazarlar kendileri yükler,
  • Ev sahibinin görüşü ve araştırma imkânlarının teyidi (ev sahibi yükler).

Sayfa, doktora belgesinin hangi dilde sunulacağını ayrıca belirtmiyor; tercüme şartı yalnızca Almanca veya İngilizce olmayan temel yayınlar için açıkça yazıyor. Türkçe diplomanızın tercümesinin gerekip gerekmediğini vakfa sorabilirsiniz.

DAAD araştırma ziyareti bursu

DAAD’ın burs veri tabanındaki “üniversite öğretim elemanları ve bilim insanları için araştırma ziyaretleri” programı, Almanya’da bir ile üç ay arası araştırma ziyaretlerini destekler; program kaydı her yıl ve başvurulan ülkeye göre güncellendiği için güncel kaydı kontrol edin. Program sayfasına göre başvuranlar genellikle doktorasını tamamlamış ve kendi ülkesinde bir üniversitede veya araştırma kurumunda çalışan akademisyenlerdir.

İstenen belgeler:

  • Çevrim içi başvuru formu,
  • En fazla üç sayfalık tablo hâlinde CV,
  • En fazla üç sayfalık yayın listesi,
  • En fazla on sayfalık araştırma projesi açıklaması,
  • Ziyaretin zaman planı,
  • Alman ev sahibinin, projeye atıf yapan ve çalışma yeri sağladığını teyit eden yazısı.

DAAD sayfası tercüme konusunda şu kuralı koyar: Belgeler Almanca veya İngilizce değilse gerektiğinde tercüme edilmeli ve tercüme, orijinal dildeki belgeyle birlikte yüklenmelidir.

TÜBİTAK 2219 programı

TÜBİTAK’ın 2219 Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı, yurt dışında doktora sonrası araştırma yapmak isteyen araştırmacıları destekler; programın 2026 yılı çağrısı TÜBİTAK sitesinde duyurulmuştur. Başvuru şartları ve istenen belgeler her çağrıda güncellenebildiği için başvurmadan önce ilgili yılın çağrı duyurusunu ve başvuru kılavuzunu okuyun.

İş ilanlarında sık görülen belgeler

Üniversitelerin postdoc ilanları farklı belge listeleri kullanır. İncelediğimiz burs programlarıyla örtüşen ve ilanlarda sık rastlanan belgeler şunlardır:

BelgeGenellikle kim hazırlar?Tercüme ihtiyacı
Ön yazı (cover letter)Aday, doğrudan İngilizce veya ilan dilindeYok
CV ve yayın listesiAdayYok
Araştırma önerisi veya araştırma özetiAdayYok
Referans mektuplarıReferans veren, çoğu zaman doğrudan İngilizceTürkçe yazıldıysa gerekebilir
Doktora diplomasıÜniversiteYalnızca Türkçeyse gerekebilir
TranskriptÜniversitee-Devlet İngilizce transkripti yoksa gerekebilir
Diploma ekiÜniversiteGenellikle İngilizce düzenlenir
Tez özetiAday ve üniversiteTezin İngilizce özeti varsa çoğu zaman yeterli

İlan bir belgeyi “copy of PhD certificate” diye istiyorsa genellikle basit bir kopya yeterlidir; “certified copy” veya “official translation” diye istiyorsa onaylı suret veya resmî tercüme istenir ve bunun hangi biçimde (yeminli tercüme, noter onayı vb.) olacağını kurumdan sormak gerekir. Bu ifadeleri ilanda dikkatle okuyun.

Türk belgelerinden hangileri tercüme gerektirebilir?

Doktora diploması. Bazı üniversiteler diplomayı Türkçe ve İngilizce düzenler; bazıları yalnızca Türkçe düzenler. Diplomanız yalnızca Türkçeyse ve kurum İngilizce veya Almanca bir belge istiyorsa tercüme gerekir. Ayrıntılar için doktora diploması tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Diploma henüz çıkmadıysa ara belgeler. Geçici mezuniyet belgesi, e-Devlet’ten Yükseköğretim Mezun Belgesi veya enstitünün savunmanın tamamlandığını gösteren yazısı Türkçe olabilir. MSCA ve Humboldt gibi programlar doktoranın tamamlandığını veya tamamlanacağını gösteren bir teyidi kabul edebildiği için bu belgelerin tercümesi gerekebilir.

Transkript. YÖK’ün e-Devlet transkript hizmeti, kapsamdaki öğrenci ve mezunlara Türkçe-İngilizce çift dilli transkript sunar. Bu belge sizin için yeterliyse tercümeye gerek kalmayabilir. Hizmetin kapsamını e-Devlet’ten İngilizce transkript yazımızda anlattık.

Referans mektupları. Türkiye’deki danışmanınız mektubu Türkçe yazdıysa ve kurum İngilizce istiyorsa tercüme gerekebilir. Ancak çoğu program referansın doğrudan referans veren tarafından ve doğrudan programın dilinde yüklenmesini ister; Humboldt’ta uzman görüşlerini yazarlar kendileri yükler. Bu durumda tercüme değil, referans verenin İngilizce yazması beklenir. Referans mektubu tercümesi sayfamızda bu konuya da değindik.

Yayınlar. Türkçe yayınlarınız temel yayın olarak sunulacaksa Humboldt, Almanca veya İngilizce olmayan temel yayınlar için özet veya tercüme isteyebileceğini belirtir. Tam metin tercüme yerine özet tercümesinin yeterli olup olmadığını programa sorun. Makale tercümesi için makale tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Başvuru aşaması ve sözleşme-vize aşaması

Belgeler iki ayrı aşamada istenebilir ve her aşamanın şartı farklıdır:

Başvuru aşaması: Çoğu program PDF yükleme ister. Bu aşamada genellikle taranmış kopya ve gerekiyorsa tercüme yeterlidir. DAAD örneğinde olduğu gibi tercüme, orijinal belgeyle birlikte yüklenir.

Sözleşme, vize ve oturum aşaması: Pozisyonu aldıktan sonra kurumun insan kaynakları birimi, diploma aslını, onaylı suretini veya onaylı tercümesini isteyebilir. Vize başvurusunda ise ilgili ülkenin temsilciliğinin belge listesi geçerlidir. Bu aşamada Türk belgeleri için noter onaylı tercüme veya apostil gerekebilir; hangisinin gerektiğini işlemi yürüten kurumdan ve temsilcilikten öğrenin. Apostil süreci için apostil nereden ve nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Bazı ülkelerde işverenler, maaş veya kadro derecesini belirlerken yabancı diplomanın resmî değerlendirmesini isteyebilir. Bu, ülkeye ve kuruma göre değişir; teklif aldığınızda insan kaynakları biriminden yazılı bilgi isteyin.

Belgeler arasında isim ve tarih tutarlılığı

Postdoc dosyası çok sayıda belgeden oluştuğu için küçük tutarsızlıklar dikkat çekebilir. Genellikle şu noktalara bakılır:

  • İsim yazımı: Türkçe karakterli adlar (ç, ğ, ı, ö, ş, ü) İngilizce belgelerde farklı yazılabilir. Pasaportunuzdaki yazımı esas alın ve CV’de, yayın listesinde ve tercümelerde aynı yazımı kullanın. Yayınlarınız farklı bir yazımla çıktıysa bunu CV’de belirtmek karışıklığı önler.
  • Tarihler: Savunma tarihi, mezuniyet tarihi ve diploma tarihi farklı olabilir. CV’de hangisini yazdığınızı belirtin ve tercümelerde belgede yazan tarihi aynen koruyun.
  • Program ve kurum adı: Doktora programınızın İngilizce adı diploma, diploma eki ve transkriptte aynı olmalı. Üniversitenin resmî İngilizce adını kullanın.
  • Derece adı: Diplomanızda “Doktora” yazıyorsa tercümede üniversitenizin kullandığı İngilizce karşılık esas alınır. Bu konuyu yüksek lisans ve doktora derecelerinin İngilizce karşılığı yazımızda anlattık.

Bu kontroller başvurunun sonucunu belirlemez; başvuruyu değerlendiren kurumdur. Ancak tutarlı bir dosya, kurumun ek açıklama istemesi ihtimalini azaltabilir.

Örnek durumlar

Türkiye’de doktorasını bitiren bir kimyacı, Hollanda’da MSCA bursuna başvuruyor. Savunması tamam, diploması henüz basılmadı. MSCA sayfasına göre tezini savunmuş ama derecesi resmî olarak verilmemiş araştırmacılar da uygun sayılır. Başvuru aşamasında enstitüden aldığı savunma ve mezuniyet yazısını ve İngilizce transkriptini hazırlar; sekiz yıllık deneyim süresinin hangi tarihten sayılacağını çağrı kılavuzundan kontrol eder.

Bir tarihçi, Almanya’da Humboldt bursuna başvuruyor. İki temel yayını Türkçe. Vakfın kuralına göre Almanca veya İngilizce olmayan temel yayınların özetleri veya tercümeleri istenebilir. Tarihçi, iki makalesinin özetini İngilizceye çevirtir ve doktora danışmanından uzman görüşünü doğrudan sisteme İngilizce yüklemesini ister.

Bir mühendis, İsveç’teki bir üniversitenin postdoc ilanına başvuruyor. İlan “copy of PhD diploma” istiyor. Diploması Türkçe-İngilizce çift dilli olduğu için tercüme gerekmiyor. İş teklifi aldıktan sonra oturum izni başvurusu için ayrı bir belge listesi geldiğinde tercüme ve onay ihtiyacını yeniden değerlendirir.

Sık yapılan hatalar

  • Burs çağrısının eski yıl kılavuzuna bakmak: Şartlar ve sayfa sınırları her çağrıda değişebilir.
  • Mezuniyet tarihini savunma tarihi sanmak: Deneyim veya “son dört yıl” hesaplarında fark yaratabilir.
  • Referans mektubunu adayın kendisinin yüklemesi: Birçok program referansı doğrudan referans verenden ister.
  • “Certified” ile “copy” farkını gözden kaçırmak: Biri basit kopya, diğeri onaylı suret ister.
  • Bütün Türkçe yayınları tam metin çevirtmek: Bazı programlar yalnızca özet ister.
  • Vize aşamasını başvuru aşamasıyla karıştırmak: Vize için temsilciliğin kendi listesi geçerlidir.

Kontrol listesi

  • Başvurduğum program veya ilan hangi dilleri kabul ediyor?
  • Doktora diplomam çift dilli mi? Değilse tercüme gerekiyor mu?
  • Diplomam çıkmadıysa kurum hangi ara belgeyi kabul ediyor?
  • e-Devlet’ten İngilizce transkript alabiliyor muyum?
  • Referanslar kim tarafından ve hangi dilde yüklenecek?
  • Türkçe yayınlarım için özet mi, tam metin tercüme mi isteniyor?
  • Sözleşme veya vize aşamasında onaylı suret, noter onaylı tercüme veya apostil gerekecek mi?

Sık sorulan sorular

Postdoc başvurusunda doktora diploması şart mı?

Programa bağlıdır. MSCA, başvuru son gününde doktora derecesine sahip olmayı arar ama savunmasını yapmış, derecesi henüz resmî olarak verilmemiş araştırmacıları da uygun sayar. Humboldt, doktora belgesini veya tamamlandığına dair kanıtı ister. İş ilanlarında şart ilanda yazar.

Türkçe doktora diplomamı çevirtmem gerekir mi?

Diplomanız yalnızca Türkçeyse ve kurum İngilizce veya başka bir dilde belge istiyorsa genellikle gerekir. DAAD, Almanca veya İngilizce olmayan belgelerin gerektiğinde tercüme edilip orijinaliyle birlikte yüklenmesini ister. Diplomanız çift dilliyse tercümeye gerek kalmayabilir.

Referans mektuplarını Türkçe yazdırıp tercüme ettirebilir miyim?

Bazı kurumlar kabul edebilir, ama birçok program referansı doğrudan referans verenden ve programın dilinde ister. Humboldt’ta uzman görüşlerini yazarlar kendileri yükler. Başvurduğunuz programın kuralını kontrol edin.

Diplomam çıkmadı, ne gönderebilirim?

Üniversitenize göre geçici mezuniyet belgesi, e-Devlet’ten Yükseköğretim Mezun Belgesi veya enstitünün savunmanın tamamlandığını gösteren yazısı kullanılabilir. Hangisinin kabul edildiğine başvurduğunuz kurum karar verir.

MSCA’da sekiz yıl hangi tarihten sayılır?

Avrupa Komisyonu’nun program sayfasına göre araştırma deneyimi doktoranın verildiği tarihten itibaren sayılır. Türkiye’de mezuniyet tarihi, jüri imzalı tezin enstitüye teslim edildiği tarihtir. Hesaplamanın ayrıntıları için çağrı belgelerine bakın.

Humboldt için doktoramı ne kadar zaman önce bitirmiş olmalıyım?

Vakfın sayfasına göre doktora sonrası adaylar doktorasını son dört yıl içinde tamamlamış olmalıdır. Çocuk bakımı gibi tanınan kariyer araları bu süreyi en fazla altı yıla kadar uzatabilir.

Yayınlarımın tamamını çevirtmem gerekir mi?

Genellikle hayır. Humboldt, Almanca veya İngilizce olmayan temel yayınlar için özet veya tercüme isteyebileceğini belirtir. Hangisinin yeterli olduğunu programa sorun.

Tezimin tamamını çevirtmem gerekir mi?

İncelediğimiz programların hiçbiri başvuru aşamasında tezin tam metin tercümesini istemiyor. Türk tezlerinde genellikle İngilizce bir özet (abstract) bulunur; kurum tez hakkında bilgi isterse çoğu zaman bu özet yeterli olur. Kurum farklı bir şey isterse ilandaki ifadeye göre hareket edin.

Postdoc için noter onaylı tercüme gerekir mi?

Başvuru aşamasında çoğu zaman taranmış belge ve tercüme yeterlidir. Sözleşme, vize veya oturum aşamasında onaylı suret, noter onaylı tercüme veya apostil istenebilir. Bunu işlemi yürüten kurumdan ve temsilcilikten öğrenin.

İlgili rehberler

Başvuru belgelerinizi birlikte planlayalım

Başvurduğunuz ilanın veya çağrının belge listesini ve Türkçe belgelerinizin fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin. Tercüme gereken belgeleri ve tercümenin biçimini birlikte belirleyelim; başvurunuzu değerlendirecek olan ilgili kurumdur.

İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33

Kaynaklar: Avrupa Komisyonu, Marie Skłodowska-Curie Actions “Postdoctoral Fellowships” program sayfası (marie-sklodowska-curie-actions.ec.europa.eu); Alexander von Humboldt Vakfı, “Humboldt Research Fellowship” sayfası (humboldt-foundation.de); DAAD burs veri tabanı, “Research Stays for University Academics and Scientists” (daad.de); TÜBİTAK, 2219 Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı sayfası (tubitak.gov.tr); Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690), madde 23; YÖK, e-Devlet “Transkript Belgesi Sorgulama” ve “Yükseköğretim Mezun Belgesi Sorgulama” hizmetleri.