Son güncelleme: 21 Kasım 2026
Türkiye’de yüksek lisans tek bir derecedir: “yüksek lisans”. Türk mevzuatı bunu MSc, MA veya M.Eng gibi alt türlere ayırmaz; tezli ve tezsiz olmak üzere iki program türü tanır. Bu yüzden bir yüksek lisans diplomasını İngilizceye çevirirken kısaltma seçmenin doğru yolu, üniversitenin kendi İngilizce belgelerinde (İngilizce diploma, diploma eki, transkript) hangi adı kullandığına bakmaktır. Üniversite bir kısaltma kullanıyorsa tercümede o kullanılır; kullanmıyorsa “Master’s Degree” ile program adı yazılır ve tezli-tezsiz bilgisi korunur. Tercümanın diplomada olmayan bir unvanı kendiliğinden eklemesi, belgeyi okuyan kurumu yanıltabilir.
Bu yazıda Türk lisansüstü derecelerinin resmî çerçevesini, üniversitelerin kullandığı İngilizce adlara örnekleri, Almanya ve İngiltere’deki kısaltmaların Türk derecesiyle neden birebir eşleşmediğini ve tercümede genellikle dikkat edilen noktaları anlatıyoruz. Bilgiler Kasım 2026 itibarıyla YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğine, üniversitelerin yayımladığı diploma eki örneklerine, Avrupa Komisyonu Eurydice’in Almanya sayfasına ve İngiltere’deki Quality Assurance Agency (QAA) belgesine dayanır.
Türk mevzuatında yüksek lisans nasıl tanımlanır?
YÖK’ün Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği lisansüstü eğitimi yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik programları olarak düzenler. Yüksek lisans iki türdür:
- Tezli yüksek lisans: En az yedi ders, bir seminer dersi ve tez çalışmasından oluşur; toplam en az 120 AKTS’dir (madde 6). Normal süresi dört yarıyıldır.
- Tezsiz yüksek lisans: En az on ders ve dönem projesinden oluşur; en az 30 kredi ve 60 AKTS’dir (madde 11).
Yönetmeliğe göre tezli ve tezsiz yüksek lisans diplomalarının üzerinde, öğrencinin kayıtlı olduğu enstitü anabilim dalındaki programın YÖK tarafından onaylanmış adı bulunur (madde 10 ve 14). Yani diplomada yazan şey bir derece kısaltması değil, programın adıdır: “İşletme Anabilim Dalı, İşletme Yüksek Lisans Programı” gibi.
Yönetmelikte “Master of Science” veya “Master of Arts” gibi bir ayrım yoktur. Bir iktisat yüksek lisansı ile bir fizik yüksek lisansı Türk mevzuatında aynı derecedir. İngilizce adlandırma üniversitelerin kendi tercihidir.
Ulusal yeterlilik çerçevesindeki yeri
Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi (TYYÇ), YÖK tarafından 2010’da kabul edilmiş ve Avrupa çerçeveleriyle ilişkilendirilmiştir. Üniversitelerin diploma eklerinde yer alan standart açıklamaya göre yükseköğretim TYYÇ’nin 5 ile 8 arasındaki düzeylerinde yer alır: ön lisans 5., lisans 6., yüksek lisans 7., doktora 8. düzeydir. Avrupa Yükseköğretim Alanı terimleriyle yüksek lisans “second cycle”, doktora “third cycle” olarak geçer. Bu bilgiler, kısaltmadan bağımsız olarak derecenin düzeyini gösterdiği için yabancı kurumlar açısından çoğu zaman kısaltmadan daha önemlidir.
Üniversiteler İngilizcede ne yazıyor? Gerçek örnekler
Türk üniversiteleri İngilizce adlandırmada farklı yollar izler. Yayımlanmış belgelerden birkaç örnek:
| Kaynak | İngilizce adlandırma |
|---|---|
| ODTÜ öğrenci işleri, lisansüstü programlar listesi | M.S. (Master of Science), M.A. (Master of Arts), M.B.A., M.Arch., M.C.P. (Master of City Planning), Ph.D. |
| Bingöl Üniversitesi diploma eki örneği | “Master’s Degree (with Thesis) Second Cycle” |
Bu tablo iki şeyi gösterir. Birincisi, bazı üniversiteler alanlara göre M.S. veya M.A. gibi kısaltmalar kullanır; ODTÜ’de bu ayrım programa göre yapılır ve tezli-tezsiz bilgisi derece adında değil, program listesinde ayrı bir işaretle gösterilir. İkincisi, birçok üniversite diploma ekinde kısaltma kullanmadan “Master’s Degree” ve “with thesis / without thesis” ifadeleriyle yetinir.
Sonuç: Aynı alandaki iki Türk yüksek lisansı, mezun olunan üniversiteye göre İngilizcede farklı adlarla görünebilir. Tercümede doğru olan, sizin üniversitenizin adlandırmasıdır.
Tercümede kısaltma nasıl seçilir? Üç adım
1. Üniversitenin İngilizce belgesine bakın. Diplomanız çift dilliyse veya diploma ekiniz İngilizceyse, derecenin İngilizce adı orada yazar. YÖK’ün 6 Nisan 2022 tarihli Yürütme Kurulu Kararı, güncellenmiş diploma ekinin İngilizce, Fransızca veya Almanca dillerinden birinde düzenlenmesini öngörür. Diploma ekinin “Name of the qualification” ve “Level of qualification” satırları bu iş için en güvenilir yerdir. Diploma eki hakkında diploma eki tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.
2. Üniversitenin İngilizce bir adı yoksa açıklayıcı karşılık kullanılır. Bu durumda tercümede genellikle “Master’s Degree” ifadesiyle programın adı yazılır, tezli veya tezsiz bilgisi parantez içinde korunur. Örneğin “Yüksek Lisans (Tezli)” için “Master’s Degree (with thesis)” yazılabilir.
3. Diplomada olmayan bir unvan eklenmez. Tercüme, belgenin aslında yazanı aktarır. Diplomada “yüksek lisans” yazıyorsa tercümeye kendiliğinden “MSc” veya “M.Eng.” eklemek, belgeye aslında olmayan bir bilgi katmak olur. Yeminli tercümede genellikle bu tür bir yorumdan kaçınılır.
Diploma tercümesinin genel kuralları için yüksek lisans diploması tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Almanya’daki kısaltmalar neden Türk derecesiyle birebir eşleşmez?
Almanya’da yüksek lisans dereceleri belirli adlarla verilir. Avrupa Komisyonu’nun Eurydice platformundaki Almanya sayfasına göre üniversiteler ve dengi kurumlar şu dereceleri verir:
- Master of Arts (M.A.)
- Master of Science (M.Sc.)
- Master of Engineering (M.Eng.)
- Master of Laws (LL.M.)
- Master of Education (M.Ed.)
Sanat ve müzik yükseköğretim kurumlarında Master of Fine Arts (M.F.A.) ve Master of Music (M.Mus.) da verilir. Eurydice’e göre ardışık yüksek lisans programlarında “uygulama odaklı” ve “araştırma odaklı” profil ayrımı derece adına yansımaz.
Bu, Alman derecesinin adıdır; Türk derecesinin değil. Alman bir kurum veya değerlendirme makamı, Türk diplomanızı kendi sistemine göre değerlendirirken kendi terimlerini kullanabilir. Ama sizin belgenizin tercümesi, Türk üniversitesinin verdiği dereceyi göstermelidir. Almanya’daki tanıma süreci için Almanya diploma denkliği (Anerkennung) ve apostil yazımıza bakabilirsiniz.
İngiltere’de MEng neden ayrı bir durumdur?
Birleşik Krallık’ta yükseköğretim kalite kurumu QAA’nın yüksek lisans derecelerine ilişkin belgesi, yüksek lisansları türlerine göre gruplar:
- Araştırma yüksek lisansı: Örnekler MPhil, MLitt ve MRes.
- Uzmanlaşmış veya ileri düzey yüksek lisans: Örnekler MSc, MA, MBA ve MRes.
- Meslekî veya uygulamalı yüksek lisans: Örnekler MBA, MDiv, LLM, MSW ve deneyim sonrası MA ve MSc programları.
QAA belgesine göre entegre yüksek lisans (integrated master’s) bilim, matematik ve mühendislikte yaygındır; lisans düzeyindeki çalışma ile yüksek lisans düzeyindeki çalışmayı tek bir programda birleştirir. MEng ve MChem bu tür derecelere örnek olarak verilir.
Bu ayrıntı Türk mühendislik yüksek lisansı sahipleri için önemlidir. İngiltere’de “MEng” çoğu zaman lisansla birleşik bir dereceyi akla getirebilir. Türk üniversitesi “M.Eng.” adını kullanmıyorsa, tercümede bu kısaltmayı kendiliğinden yazmak, derecenizin lisansla birleşik bir program sanılmasına yol açabilir. Mühendislik yüksek lisansı için üniversitenin kullandığı ad (örneğin ODTÜ’de “M.S.”) veya açıklayıcı karşılık daha az yanıltıcıdır.
MBA ve Executive MBA
İşletme yüksek lisansı Türkiye’de de yaygın olarak “MBA” olarak anılır. ODTÜ’nün lisansüstü program listesinde İşletme programı M.B.A. adıyla yer alır ve hem tezli hem tezsiz seçenek görünür; Executive MBA programı ise listede akşam (evening) yürütülen tezsiz program olarak işaretlidir.
Tercüme açısından dikkat edilecek noktalar:
- Diplomada “İşletme Yüksek Lisans Programı” yazıyorsa ve üniversitenin İngilizce belgelerinde “MBA” kullanılıyorsa, tercümede MBA yazılabilir.
- Program tezsizse bu bilgi tercümede kaybolmamalıdır. Yurt dışında doktora başvurularında tezli-tezsiz ayrımı önem taşıyabilir.
- “Executive MBA” gibi bir program adı, diplomada veya üniversitenin resmî İngilizce belgelerinde geçmiyorsa tercümeye eklenmez.
Doktora, sanatta yeterlik ve tıpta uzmanlık
Doktora için Türkiye’de de yaygın İngilizce karşılık “Doctor of Philosophy (Ph.D.)”dir; ODTÜ’nün program listesinde doktora programları Ph.D. olarak geçer. Yine de diploma ekinizdeki ifadeye bakın; bazı üniversiteler yalnızca “Doctorate” veya “Doctoral Degree” yazabilir.
Diploma eklerindeki standart açıklamada örneğin tıpta uzmanlık “Specialization in Medicine” olarak geçer ve doktoraya eşdeğer üçüncü döngü (third cycle) program olarak tanımlanır; sanatta yeterlik ve diş hekimliğinde uzmanlık için kullanılan İngilizce adı üniversitenizin diploma ekinden kontrol edin. ÜAK’ın 1995 tarihli bir kararına göre ise ABD’de alınan Master of Fine Arts derecesi sanatta yeterliğe eşdeğer kabul edilmemiştir; bu da “sanat alanında yüksek derece” ifadelerinin ülkeden ülkeye farklı anlam taşıdığını gösterir. Sanatta yeterliğin tercümesini sanatta yeterlik ve tıpta uzmanlık doktoraya denk mi yazımızda ayrıca ele alıyoruz.
Eski diplomalarda “Yüksek Mühendis” ve benzeri unvanlar
Bazı mühendislik yüksek lisans diplomalarında derece adının yanında “Yüksek Mühendis” gibi bir unvan görülebilir. Bu unvanın İngilizceye “Senior Engineer” diye çevrilmesi yanıltıcı olabilir; çünkü İngilizcede bu ifade genellikle iş yerindeki kıdemi anlatır. Tercümede genellikle şu yol izlenir:
- Unvan Türkçe aslıyla korunur ve parantez içinde açıklanır (örneğin “Yüksek Mühendis (title conferred with a master’s degree in engineering)”).
- Derecenin kendisi ayrıca “Master’s Degree” olarak yazılır.
Türkiye’de de unvan ile derece ayrı kavramlardır: örneğin YÖK’ün yurt dışı diplomaların denkliğine ilişkin yönetmeliği, unvan gerektiren durumlarda unvanın 2547 sayılı Kanun’a göre kazanılan unvanla aynı olup olmadığına ayrıca bakar (madde 6/1-d). Bu, unvanların dereceden ayrı bir bilgi olarak ele alındığını gösterir.
Tezli ve tezsiz ayrımı İngilizcede nasıl korunur?
Yurt dışındaki kurumlar, özellikle doktora başvurularında, tezli yüksek lisansı ayrıca sorabilir. Türk diplomanızda program türü yazıyorsa tercümede de yer almalıdır. İncelediğimiz diploma eklerinde şu ifadeler kullanılıyor:
- “Master’s Degree (with Thesis)”
- “master with thesis / master without thesis”
- “Yüksek Lisans (Tezli)” ve “Yüksek Lisans (Tezsiz)” ifadesinin İngilizce bölümde aynen korunması
Diplomanızda tezli-tezsiz bilgisi yazmıyorsa, bunu tercümeye eklemek yerine diploma eki veya transkript gibi bu bilgiyi gösteren bir belgeyi de çevirtmek daha doğrudur. Ayrıntılar için tezli ve tezsiz yüksek lisans farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Program adı nasıl çevrilir?
Kısaltma kadar önemli bir konu da program adıdır. Genellikle dikkat edilen noktalar şunlardır:
- Üniversitenin İngilizce program adı varsa o kullanılır. Aynı programın iki farklı İngilizce adla görünmesi, transkript ile diploma arasında tutarsızlık yaratır.
- Anabilim dalı ile program ayrı yazılır. Türk diplomasında “Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Kamu Yönetimi Yüksek Lisans Programı” gibi iki katman olabilir; tercümede ikisi de korunur.
- Diploma, transkript ve diploma eki aynı terimlerle çevrilir. Bu üç belge birlikte değerlendirildiğinde terim birliği önemlidir.
Transkriptin tercümesi için transkript belgesi tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Örnek durumlar
Ankara’da iktisat yüksek lisansı yapan biri, Kanada’da doktoraya başvuruyor. Diploması yalnızca Türkçe. Üniversitesinin İngilizce diploma eki “Master’s Degree (with Thesis)” ifadesini kullanıyor. Diploma tercümesinde de aynı ifade kullanılır; “MA in Economics” gibi bir kısaltma, üniversitenin belgelerinde yoksa tercümeye eklenmez.
ODTÜ’den bilgisayar mühendisliği yüksek lisansı olan biri, İngiltere’de iş başvurusu yapıyor. ODTÜ’nün kendi listesinde derece M.S. olarak geçiyor. Tercümede “M.S.” kullanılabilir. “MEng” yazılması, İngiltere’de entegre bir derece sanılmasına yol açabilir.
Bir öğretmen, tezsiz eğitim yönetimi yüksek lisansıyla Almanya’da başvuru yapıyor. Alman makamları Türk derecesini kendi sistemine göre değerlendirir. Tercümede derecenin Türk adı, tezsiz olduğu ve program adı korunur; üniversitenin belgelerinde geçmeyen “M.Ed.” gibi bir derece adı tercümeye eklenmez.
Sık yapılan hatalar
- Alan adına bakarak kısaltma seçmek: “Fen alanı, o zaman MSc” yaklaşımı her zaman doğru değildir; üniversitenizin belgesine bakın.
- Tezsiz bilgisini düşürmek: Bu bilgi bazı başvurularda belirleyicidir.
- Diploma ile diploma ekinde farklı İngilizce ad kullanmak: Kurum iki farklı derece sanabilir.
- Üniversitenin kullanmadığı bir derece adını eklemek: M.Ed., M.Eng. veya LL.M. gibi adlar, üniversitenizin İngilizce belgelerinde geçmiyorsa tercümeye eklenmez.
- Unvanı derece gibi çevirmek: “Yüksek Mühendis” bir unvandır; derecenin adı değildir.
Kontrol listesi
- Diplomam çift dilli mi? İngilizce derece adı ne yazıyor?
- Diploma ekimde “Name of the qualification” ve “Level of qualification” satırları ne diyor?
- Programım tezli mi, tezsiz mi? Bu bilgi hangi belgede yazıyor?
- Başvurduğum kurum diploma ekini veya İngilizce transkripti de istiyor mu?
- Diploma, transkript ve diploma eki tercümelerinde aynı terimler kullanıldı mı?
- Diplomamda bir unvan (örneğin Yüksek Mühendis) var mı? Nasıl açıklanacağına karar verdim mi?
Sık sorulan sorular
Türk yüksek lisans diploması MSc mi, MA mı?
Türk mevzuatında bu ayrım yoktur; derece “yüksek lisans”tır. Bazı üniversiteler İngilizcede M.S. veya M.A. gibi kısaltmalar kullanır, bazıları yalnızca “Master’s Degree” yazar. Tercümede üniversitenizin kendi adlandırması esas alınır.
Diplomamda İngilizce ad yoksa tercüman MSc yazabilir mi?
Genellikle yazılmaz. Tercüme belgenin aslını aktarır; diplomada olmayan bir kısaltmanın eklenmesi belgeye yeni bilgi katmak olur. Bunun yerine “Master’s Degree” ve program adı yazılır, gerekiyorsa diploma eki de çevrilir.
Mühendislik yüksek lisansım için M.Eng. kullanabilir miyim?
Üniversiteniz bu adı kullanıyorsa evet. Kullanmıyorsa dikkatli olun: İngiltere’de QAA, MEng’i lisans ve yüksek lisansı birleştiren entegre derecelere örnek olarak verir. Bu yüzden M.Eng. ifadesi derecenizin farklı anlaşılmasına yol açabilir.
Tezsiz yüksek lisans İngilizcede nasıl yazılır?
İncelediğimiz diploma eklerinde “master without thesis” ve “Master’s Degree (without thesis)” gibi ifadeler kullanılıyor. Üniversitenizin diploma ekinde başka bir ifade varsa o kullanılır.
Türkiye’deki yüksek lisans Avrupa’da hangi düzeye denk gelir?
Diploma eklerindeki standart açıklamaya göre yüksek lisans TYYÇ’nin 7. düzeyidir ve Avrupa Yükseköğretim Alanında “second cycle” olarak tanımlanır. Bir derecenin başka bir ülkede tam olarak neye denk sayılacağına ise o ülkenin tanıma makamı karar verir.
MBA diplomasında “İşletme Yüksek Lisansı” yazıyor. Tercümede MBA yazılır mı?
Üniversitenizin İngilizce belgelerinde MBA kullanılıyorsa yazılabilir. Program tezsizse bu bilgi tercümede ayrıca korunur.
Doktora diploması “Ph.D.” olarak mı çevrilir?
Türk üniversitelerinde yaygın karşılık “Doctor of Philosophy (Ph.D.)”dir; ODTÜ’nün program listesi de bu adı kullanır. Yine de diploma ekinize bakın; bazı üniversiteler “Doctorate” gibi genel bir ifade kullanabilir.
Yurt dışındaki kurum kısaltmayı farklı yazarsa sorun olur mu?
Kurumun kendi değerlendirmesinde kendi terimlerini kullanması olağandır. Önemli olan, sizin sunduğunuz diploma, diploma eki ve transkript tercümelerinin birbiriyle ve Türk üniversitesinin belgeleriyle tutarlı olmasıdır.
İlgili rehberler
- Yüksek Lisans Diploması Tercümesi
- Tezli ve Tezsiz Yüksek Lisans: Diplomada ve Tercümede Fark
- Diploma Eki Tercümesi
Derece adını birlikte netleştirelim
Diplomanızın, diploma ekinizin ve transkriptinizin fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin. Tercüme gereken belgeleri ve tercümenin biçimini birlikte belirleyelim; derecenizi nasıl değerlendireceğine başvurduğunuz kurum karar verir.
İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33
Kaynaklar: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG 20.04.2016/29690), madde 6, 10, 11, 14; YÖK Yürütme Kurulu Kararı, Diploma Eki (06.04.2022); ODTÜ Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı, “Graduate Programs and Degrees” (oidb.metu.edu.tr); Bingöl Üniversitesi yüksek lisans diploma eki örneği; Bursa Uludağ Üniversitesi ve Kırklareli Üniversitesi yüksek lisans diploma eki örnekleri (TYYÇ açıklaması); Eurydice, “Germany: Second-cycle programmes” (Avrupa Komisyonu); QAA, Characteristics Statement: Master’s Degree; ÜAK, Yurtdışından alınan sanatta yeterlik unvanlarına ilişkin kurul kararı (19.01.1995); Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği, madde 6.

