Son güncelleme: 21 Kasım 2026
Türkiye’de yüksek lisans tezli veya tezsiz olarak yürütülür. Tezli programda en az 120 AKTS, dersler, seminer ve jüri önünde savunulan bir tez vardır; tezsiz programda en az 60 AKTS, en az on ders ve bir dönem projesi vardır. İkisi de yüksek lisans diplomasıdır ve Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi’nde (TYYÇ) aynı düzeydedir; ancak Türkiye’de doktoraya başvurmak için kural olarak tezli yüksek lisans istenir. Yurt dışında da birçok doktora programı araştırma deneyimi, yani tez arar. Bu yüzden belgelerinizde ve tercümelerinde programın tezli mi tezsiz mi olduğunun açıkça görünmesi önemlidir.
Bu yazıda iki programın mevzuattaki farkını, bu farkın diploma, transkript ve diploma ekinde nasıl göründüğünü, yurt dışı başvurularında hangi sonuçları doğurduğunu ve tercümede nelere dikkat edildiğini anlatıyoruz. Bilgiler Kasım 2026 itibarıyla Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin güncel metnine (Resmî Gazete, 20.04.2016, sayı 29690; son değişiklik 06.03.2026) ve üniversite sayfalarına dayanır.
Mevzuattaki farklar bir bakışta
| Tezli yüksek lisans | Tezsiz yüksek lisans | |
|---|---|---|
| Amaç (yönetmelik) | Bilimsel araştırma yöntemleriyle bilgiye erişme, derleme, yorumlama ve değerlendirme yeteneği kazandırmak (md. 6) | Mesleki konularda bilgi kazandırıp mevcut bilginin uygulamada nasıl kullanılacağını göstermek (md. 11) |
| Asgari içerik | En az 7 ders, seminer, tez; toplam en az 21 kredi ve 120 AKTS (md. 6) | En az 10 ders ve dönem projesi; en az 30 kredi ve 60 AKTS (md. 11) |
| Süre | 4 yarıyıl, en çok 6 yarıyıl (md. 7) | En az 2, en çok 3 yarıyıl (md. 12) |
| Danışman | Tez danışmanı, en geç 1. yarıyıl sonunda (md. 8) | Ders ve proje danışmanı (md. 13) |
| Bitirme | Tezin jüri önünde savunulması (md. 9) | Dönem projesi; senato isterse yeterlik sınavı (md. 11) |
| ALES | Başvuruda istenir; en az 55 (md. 5) | Üniversite aramayabilir (md. 5/2) |
| Doktora başvurusu | Mümkün (md. 16) | Kural olarak mümkün değil; istisna aşağıda |
| Aynı anda başka programa kayıt | Yapılamaz | Tezsiz programlar bu yasağın dışında (md. 35/6) |
AKTS (Avrupa Kredi Transfer Sistemi), öğrencinin iş yükünü gösteren kredidir. ALES, Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı’dır.
Tez ve dönem projesi arasındaki fark
Tez, öğrencinin danışmanıyla belirlediği bir konuda yaptığı araştırmanın yazılı sonucudur. Yönetmeliğe göre tez, intihal raporu alınarak jüriye gönderilir; jüri, biri danışman ve en az biri başka bir üniversiteden olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden oluşur. Tez sınavı dinleyicilere açık yapılır; jüri kabul, ret veya düzeltme kararı verir (md. 9). Kabul edilen tezin bir kopyası elektronik ortamda YÖK’e gönderilir (md. 10/3); tezler bu yolla YÖK Ulusal Tez Merkezi’ne kaydedilir, ancak bazı tezlere erişim belirli bir süre kısıtlanmış olabilir.
Dönem projesi, tezsiz programda bir yarıyılda alınan kredisiz bir derstir. Öğrenci yarıyıl sonunda yazılı proje ve/veya rapor verir; ders başarılı veya başarısız olarak değerlendirilir (md. 11/2). Jüri önünde savunma zorunlu değildir.
Bu fark, yurt dışındaki kurumların gözünde önemlidir: Tez, bağımsız araştırma yapabildiğinizin kanıtı sayılır.
Tezsiz yüksek lisansla doktora yapılabilir mi?
Türkiye’de: Yönetmeliğin 16/1-a maddesine göre doktora programına başvurmak için tezli yüksek lisans diploması gerekir. Tezsiz yüksek lisans mezunları için iki önemli nokta vardır:
- Geçiş hükmü: Geçici madde 1/3’e göre 6 Şubat 2013’ten önce tezsiz yüksek lisans programlarına kayıtlı olan veya mezun olanlar doktora programlarına başvurabilir.
- Lisans derecesiyle doktora: Lisans not ortalaması 4 üzerinden en az 3 olan ve ALES’ten en az 80 alan adaylar, lisans diplomasıyla doktoraya başvurabilir (md. 16/1-c). Bu yol tezsiz mezunlar için de açıktır, çünkü başvuru lisans diplomasına dayanır.
Ayrıca tezsiz programa devam edenler, üniversitenin şartlarını sağlarlarsa tezli programa geçebilir; tezsizde alınan dersler enstitü yönetim kurulu kararıyla sayılabilir (md. 14/3).
Yurt dışında: Kurallar üniversiteye göre değişir. Bazı örnekler:
- Bristol Üniversitesi (Türkiye rehberi, Temmuz 2026, 2027 girişi): Doktora (PhD) için genellikle tezli yüksek lisans diploması (“Yüksek Lisans Diplomasi with a thesis”) ve 3,0 not ortalaması ister.
- Liverpool Üniversitesi (Türkiye sayfası): Doktora adaylarının genellikle yüksek lisans derecesine sahip olmasını bekler ve araştırma veya tez yazma deneyimini “son derece arzu edilir” olarak niteler.
- Exeter Üniversitesi (Türkiye sayfası): Doktora dâhil araştırma programları için ilgili alanda yüksek lisans ve güçlü bir araştırma önerisi ister.
Yani tezsiz yüksek lisans bazı programlarda yeterli sayılmayabilir, bazılarında araştırma önerisi ve diğer belgelerle birlikte değerlendirilebilir. Başvurmadan önce programın kabul ofisine belgelerinizi göndererek ön değerlendirme isteyin. Doktora başvurusunda istenen belgelerin genel listesi için yurt dışında doktora başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.
Yurt dışında yüksek lisans olarak tanınma
Tezsiz yüksek lisans da bir yüksek lisans diplomasıdır. Hollanda’nın tanınma merkezi Nuffic, Türkiye sayfasında yüksek lisansı “1,5 yıl (90 AKTS, tezsiz) veya 2 yıl (120 AKTS, tezli)” olarak tanımlar ve yüksek lisans diplomasını, programın içeriğine göre Hollanda’daki mesleki (HBO) veya akademik (WO) yüksek lisansla karşılaştırır. Nuffic’in 90 AKTS ifadesi genel bir tanımdır; yönetmelikteki asgari sınır 60 AKTS’dir ve programınızın gerçek kredisi transkriptinizde yazar.
Kısacası:
- İş başvurularında ve yüksek lisans düzeyi istenen çoğu işlemde tezsiz derece de yüksek lisans olarak kabul görebilir.
- Doktora, araştırma pozisyonları ve bazı akademik denklik işlemlerinde tezin varlığı belirleyici olabilir.
- Kredi toplamı (60 veya 120 AKTS) bazı ülkelerde değerlendirmeyi etkileyebilir; transkriptinizdeki AKTS toplamı bu yüzden önemlidir.
Diplomada, transkriptte ve diploma ekinde nasıl görünür?
Diploma
Yönetmeliğe göre hem tezli hem tezsiz yüksek lisans diplomasında öğrencinin kayıtlı olduğu programın YÖK tarafından onaylanmış adı bulunur (md. 10/2 ve 14/2). Uygulamada bazı üniversiteler program adında veya diploma metninde “tezli” ya da “tezsiz” ibaresine yer verir, bazıları vermez. Diplomanızda bu bilgi yoksa, fark transkript ve diploma ekinden anlaşılır.
Tezli yüksek lisansta mezuniyet tarihi, tezin jüri tarafından imzalanmış nüshasının teslim edildiği tarihtir (md. 10/2). Bu yüzden tez savunma tarihi ile diplomadaki mezuniyet tarihi farklı olabilir; yurt dışındaki kurum sorarsa bunu açıklayabilirsiniz.
Transkript
Transkriptte farkı gösteren unsurlar genellikle şunlardır:
- Tezli: “Seminer”, “Tez Çalışması” veya “Yüksek Lisans Tezi” gibi kredisiz dersler; bazı üniversitelerde tez başlığı.
- Tezsiz: “Dönem Projesi” dersi; on veya daha fazla kredili ders.
- AKTS toplamı: Tezlide en az 120, tezsizde en az 60.
Diploma eki
Diploma eki, programın düzeyini, süresini, kredisini ve bir üst öğrenime erişim hakkını açıklar. Tezli programın diploma ekinde doktora başvurusuna erişim bilgisi yer alabilir. Diploma ekinizde tez başlığının, AKTS toplamının ve programın türünün yazılı olup olmadığını kontrol edin. Diploma eki yoksa üniversitenizden isteyin; tercüme gerekiyorsa diploma eki tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Tezinizi gösteren ek belgeler
Yurt dışındaki kurum tez yaptığınızı görmek isterse şu belgeler işe yarar:
- Tez onay sayfası veya jüri tutanağı
- Tezin özeti (abstract); Türk tezlerinde çoğu zaman İngilizce özet de bulunur
- YÖK tez arşivindeki kaydın bilgileri
- Tezin tamamı veya bir bölümünün tercümesi (kurum isterse)
Tez tercümesi hakkında tez tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Tercümede nelere dikkat edilir?
Bu tür tercümelerde genellikle şu noktalara dikkat edilir:
- Program türü kaybolmaz. Diplomada veya transkriptte “tezli” ya da “tezsiz” yazıyorsa tercümede de yer alır; İngilizcede genellikle “with thesis” ve “non-thesis” gibi ifadelerle karşılanır.
- “Dönem projesi” tez olarak çevrilmez. “Term project” gibi bir karşılık kullanılır; projenin adı varsa aslına sadık aktarılır.
- Tez başlığı doğru çevrilir. Tezin İngilizce özetinde başlığın İngilizcesi varsa tutarlılık için o kullanılabilir.
- Derece adı tutarlı yazılır. Türk yüksek lisans derecelerinin hangi kısaltmayla (MSc, MA gibi) çevrileceği ayrı bir konudur; bunu yüksek lisans derecesinin İngilizce karşılığı yazımızda ele alıyoruz.
- Kredi ve not sistemi açıklamaları atlanmaz. Transkriptteki kredi, AKTS ve not açıklamaları tercümede de yer alır.
- “Bilimsel hazırlık” doğru açıklanır. Farklı alandan gelen öğrencilerin aldığı ve en çok iki yarıyıl süren bu programın dersleri, yüksek lisans derslerinin yerine geçmez (md. 30).
Yüksek lisans diplomasının tercümesiyle ilgili genel bilgi için yüksek lisans diploması tercümesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Özel durumlar
Tezi reddedilen öğrenci: Yönetmeliğe göre tezi reddedilen öğrenci talep ederse, tezsiz programın ders kredi yükü ve proje şartlarını yerine getirmiş olmak kaydıyla tezsiz yüksek lisans diploması alabilir (md. 9/9). Bu durumda diploma tezsizdir.
Lisans derecesiyle doktoraya başlayıp bitiremeyen öğrenci: Kredili derslerini veya tezini tamamlayamayanlara, şartları sağlarlarsa tezsiz yüksek lisans diploması verilebilir (md. 17/4 ve 22).
Uzaktan öğretim: Yönetmelik, YÖK kararıyla lisansüstü uzaktan öğretim programları açılabileceğini belirtir (md. 4/2). Programınız uzaktan öğretimle yürütüldüyse bazı yabancı kurumlar öğretim biçimini sorabilir; diploma ekinde bu bilginin nasıl yazıldığına bakın.
İkinci öğretim: Tezli ve tezsiz yüksek lisans ikinci öğretim olarak yürütülebilir (md. 6/4 ve 11/5); doktora ise ikinci öğretim olarak açılamaz (md. 15/5).
Kabul ofisine yazarken nelere dikkat etmeli?
Programınızın tezli mi tezsiz mi olduğu kabul kararını etkileyebileceği için başvurudan önce kabul ofisine kısa bir e-posta yazmak işinizi kolaylaştırır. E-postada genellikle şunları belirtmek yararlıdır:
- Yüksek lisans programınızın adı, üniversiteniz ve mezuniyet yılınız,
- Programın tezli mi tezsiz mi olduğu ve toplam AKTS’si,
- Tezliyse tez başlığınız ve danışmanınız; tezsizse dönem projenizin konusu,
- Araştırma deneyiminiz (yayın, proje, araştırma görevliliği gibi),
- Ek olarak gönderdiğiniz belgeler: transkript, diploma eki ve varsa tez özeti.
Bazı kurumlar ilk aşamada belgelerin taranmış kopyalarını kabul eder; resmî tercüme veya onaylı suret ise kayıt aşamasında istenebilir. Hangi aşamada ne istendiğini kurumun sayfasından kontrol edin. Kurumun cevabını saklayın; başvuru sırasında sorun çıkarsa bu yazışma işinize yarar.
Üç örnek durum
Tezsiz işletme yüksek lisansı mezunu, İngiltere’de doktora yapmak istiyor. Başvurmak istediği üniversite tezli yüksek lisans istiyor. Kabul ofisine yazar; ofis, araştırma önerisi ve dönem projesiyle başvurusunun değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini bildirir. Alternatif olarak önce o ülkede araştırma odaklı bir yüksek lisans (MRes gibi) yapmayı düşünür.
Tezli mühendislik yüksek lisansı mezunu, Almanya’da doktora başvurusu yapıyor. Diplomasında “tezli” ibaresi yok. Transkriptinde “Yüksek Lisans Tezi” dersi ve 120 AKTS görünüyor. Diploma ekini, tez onay sayfasını ve tezin İngilizce özetini başvurusuna ekler.
2012’de tezsiz yüksek lisansa kaydolup mezun olan bir öğretmen, Türkiye’de doktoraya başvuruyor. Geçici madde 1/3 uyarınca 6 Şubat 2013’ten önce kayıtlı olduğu için başvurabilir. Üniversitenin ilanında bu konuda ek şart olup olmadığını kontrol eder.
Sık yapılan hatalar
- Dönem projesini “tez” diye sunmak: Kurum bunu jüri tutanağı veya tez arşivi kaydıyla doğrulamak isteyebilir.
- Tercümede “tezsiz” ibaresini atlamak: Bu, sonradan güven sorununa yol açabilir.
- Transkripti göndermemek: Program türü çoğu zaman diplomada değil, transkriptte görünür.
- AKTS toplamını kontrol etmemek: Bazı kurumlar 120 AKTS gibi asgari kredi arar.
- Tez başlığını farklı belgelerde farklı çevirmek: Tutarlılık önemlidir.
Kontrol listesi
- Programım tezli mi, tezsiz mi; bu bilgi diplomada mı, transkriptte mi görünüyor?
- Transkriptimde AKTS toplamı ve tez ya da dönem projesi dersi var mı?
- Diploma ekimde tez başlığı ve program türü yazıyor mu?
- Başvurduğum doktora programı tezli yüksek lisans istiyor mu?
- Tez onay sayfası ve İngilizce özetim hazır mı?
- Kurum yeminli tercüme, noter onayı veya apostil istiyor mu?
Sık sorulan sorular
Tezsiz yüksek lisans diploması geçerli bir yüksek lisans diploması mı?
Evet. Yönetmeliğe göre dersleri ve dönem projesini tamamlayana tezsiz yüksek lisans diploması verilir (md. 14). Ancak doktora başvurusu gibi bazı işlemlerde tezli yüksek lisans istenir.
Tezsiz yüksek lisansla Türkiye’de doktora yapabilir miyim?
Kural olarak doktora için tezli yüksek lisans gerekir. 6 Şubat 2013’ten önce tezsiz programa kayıtlı olan veya mezun olanlar başvurabilir (geçici md. 1/3). Ayrıca şartları sağlıyorsanız lisans derecesiyle doktoraya başvurabilirsiniz (md. 16/1-c).
Yurt dışında tezsiz yüksek lisansla doktoraya başvurulabilir mi?
Üniversiteye göre değişir. Örneğin Bristol Üniversitesi’nin 2027 girişleri için Türkiye rehberi doktora için tezli yüksek lisans ister. Diğer üniversiteler araştırma önerisi ve deneyiminizle birlikte değerlendirme yapabilir.
Diplomamda “tezli” yazmıyor. Sorun olur mu?
Yönetmelik diplomada programın YÖK onaylı adının bulunmasını öngörür; “tezli” ibaresinin yazılıp yazılmaması üniversiteye göre değişebilir. Program türü transkriptinizden ve diploma ekinizden anlaşılabilir.
Tezsiz yüksek lisans kaç AKTS?
Yönetmeliğe göre en az 60 AKTS’dir (md. 11/2). Tezli yüksek lisans ise en az 120 AKTS’dir (md. 6/2). Programınızın gerçek kredisi transkriptinizde yazar.
Tezsizden tezliye geçebilir miyim?
Yönetmeliğe göre tezsiz programa devam edenler, tezli program için belirlenmiş asgari şartları sağlarlarsa geçiş yapabilir; derslerin sayılmasına enstitü yönetim kurulu karar verir (md. 14/3).
Tezli yüksek lisansta mezuniyet tarihi neden savunma tarihinden farklı?
Yönetmeliğe göre mezuniyet tarihi, tezin jüri tarafından imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir (md. 10/2). Savunmadan sonra düzeltme ve teslim süreci olduğu için tarih farklı olabilir.
“Dönem projesi” tercümede nasıl yazılır?
Genellikle “term project” gibi bir karşılıkla çevrilir. Tez anlamına gelen “thesis” kelimesiyle karıştırılmaması önemlidir.
Tezimi yurt dışındaki kuruma nasıl kanıtlarım?
Tez onay sayfası, jüri tutanağı, tezin İngilizce özeti ve transkriptteki tez dersi genellikle yeterli kanıt olur. Kurum tezin tamamını veya bir bölümünün tercümesini de isteyebilir.
İlgili rehberler
- Yüksek Lisans Diploması Tercümesi
- Yurt Dışında Doktora Başvurusu için Türkiye’den Hangi Belgeler İstenir?
- Tez Tercümesi
Yüksek lisans belgelerinizi birlikte hazırlayalım
Diplomanızın, transkriptinizin, diploma ekinizin ve başvurduğunuz kurumun belge listesinin fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin. Tercüme gereken belgeleri ve tercümenin biçimini birlikte belirleyelim; programınızın nasıl değerlendirileceğine başvurduğunuz kurum karar verir.
İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33
Kaynaklar: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (Resmî Gazete, 20.04.2016, sayı 29690; değişiklikler 01.03.2017, 16.09.2017, 22.11.2019, 14.04.2020, 10.06.2020, 18.05.2021, 15.01.2023, 15.01.2026, 06.03.2026), madde 4–17, 22, 30, 35 ve geçici madde 1; Nuffic, “Education system Türkiye: Higher education” (nuffic.nl); University of Bristol, Türkiye Country Guide 2027-28 (Temmuz 2026); University of Liverpool, Türkiye ülke sayfası; University of Exeter, Türkiye ülke sayfası.

