Son güncelleme: 22 Kasım 2026
Uluslararası ihalelerde mali yeterlilik için çoğu zaman üç grup belge istenir: son birkaç yılın finansal tabloları (bilanço ve gelir tablosu, bazen nakit akış bilgisi), ortalama yıllık ciroyu gösteren beyan veya form ve finansmana erişimi gösteren banka belgeleri (nakit varlık, kredi limiti, banka referansı). Kaç yılın isteneceği, hangi oranların aranacağı ve ciro eşiği ihaleden ihaleye değişir. Bağlayıcı olan, o ihalenin dokümanındaki değerlendirme ve yeterlik kriterleri bölümüdür.
Bu yazıda Dünya Bankası, Avrupa Birliği kamu ihale kuralları ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) belgelerinde mali yeterliliğin nasıl tarif edildiğini, Türkiye’deki kamu ihale mevzuatıyla farkını ve Türk şirketinin tablolarını hazırlarken nelere dikkat etmesi gerektiğini anlatıyoruz. Yeterlik kararını yalnızca ihaleyi yapan idare verir; bu yazı genel bir rehberdir.
Mali yeterlilik ne demek?
İngilizce ihale dokümanlarında bu konu farklı başlıklarla geçer: financial situation and performance, financial capability veya economic and financial standing. Hepsi aynı üç soruya cevap arar:
- Şirket sağlam mı? Varlıkları borçlarını karşılıyor mu, öz kaynağı pozitif mi, son yıllarda zarar mı ediyor?
- İşin büyüklüğünü kaldırabilir mi? Yıllık cirosu, alınacak işin yıllık tutarına göre yeterli mi?
- Nakit akışını finanse edebilir mi? Avans gelmeden işi yürütecek nakit, kredi limiti veya başka kaynak var mı?
Bu soruların cevabı belgelerle verilir. Belgenin türü, imzası ve tercümesi ihale dokümanında tarif edilir.
Dünya Bankası finansmanlı ihaleler
Dünya Bankası kredisiyle yapılan ihalelerde idare, Bankanın standart ihale dokümanlarını (Standard Procurement Documents) kullanır. Örneğin Bankanın Eylül 2025 tarihli yapım işleri teklif dokümanı (SPD Request for Bids – Works, iki zarflı) “Financial Situation and Performance” başlığında şu kriterlere yer verir:
- Finansal imkân (Financial Capabilities): İstekli, sözleşme için tahmin edilen nakit akışı ihtiyacını karşılayacak likit varlıklara, ipoteksiz gayrimenkule, kredi limitlerine veya başka finansal imkânlara sahip olduğunu göstermelidir. Sözleşme avansı bu hesaba katılmaz.
- Denetlenmiş bilançolar: Son kaç yıl olduğu idarece doldurulur. Belgede “denetlenmiş bilançolar veya, isteklinin ülkesindeki kanunlar bunu gerektirmiyorsa, idarenin kabul edeceği başka finansal tablolar” ifadesi kullanılır.
- Ortalama yıllık yapım cirosu (Average Annual Construction Turnover): Belirli yıllarda devam eden veya tamamlanan sözleşmelerden alınan onaylı ödemelerin toplamının yıl sayısına bölünmesiyle hesaplanır.
Aynı dokümandaki Form FIN-3.1 bilanço ve gelir tablosundan şu bilgileri ister: toplam varlıklar, toplam yükümlülükler, öz kaynak (net değer), dönen varlıklar, kısa vadeli yükümlülükler, işletme sermayesi, toplam gelir, vergi öncesi kâr ve işletme faaliyetlerinden nakit akışı. Formun ekine konacak finansal tablolar için dört şart sayılır:
- Tablolar isteklinin kendisine ait olmalı; ana şirket veya grup şirketinin tablosu yerine geçmez.
- Yerel mevzuata göre bağımsız denetlenmiş veya onaylanmış olmalı.
- Eksiksiz olmalı; dipnotlar dâhil.
- Tamamlanmış ve denetlenmiş hesap dönemlerine ait olmalı.
Tutarlar ABD dolarına çevrilir. Aynı dokümana göre ciro ve yıllık finansal veriler için o takvim yılının son günündeki kur kullanılır; kurun kaynağı ihale dokümanında belirtilir. Teklif dili ve destekleyici belgelerin hangi dile tercüme edileceği de teklif veri sayfasında (Bid Data Sheet) ayrıca yazılır.
Bu kriterler yapım işi dokümanından alınmıştır. Mal alımı veya danışmanlık ihalelerinde kriterler farklı olabilir; her zaman ilgili ihalenin kendi dokümanını okuyun.
Avrupa Birliği kamu ihaleleri: 2014/24/AB Direktifi
AB üye devletlerinde Direktifteki eşik değerlerin üzerindeki kamu ihaleleri 2014/24/AB sayılı Direktife göre yapılır; bu ihalelerin ilanları AB’nin TED (Tenders Electronic Daily) platformunda yayımlanır. Direktifin 58. maddesinin 3. fıkrası ekonomik ve mali durum için şunları öngörür:
- İdare asgari yıllık ciro isteyebilir; buna sözleşme konusu alandaki asgari ciro da dâhildir.
- İstenen asgari yıllık ciro, kural olarak tahmini sözleşme bedelinin iki katını aşamaz. İşin niteliğinden doğan özel riskler gibi gerekçeli durumlar istisnadır; gerekçe ihale belgelerinde veya Direktifin 84. maddesindeki ihale raporunda gösterilir.
- İdare, yıllık hesaplardan varlıklar ile yükümlülükler arasındaki oran gibi bilgiler isteyebilir; ancak yöntem ve kriteri ihale belgelerinde açıkça belirtmelidir.
- Uygun düzeyde mesleki sorumluluk sigortası istenebilir.
Direktifin XII sayılı Ekinin I. Kısmı, ekonomik ve mali durumun hangi belgelerle kanıtlanabileceğini sayar:
- bankalardan alınan uygun beyanlar veya mesleki sorumluluk sigortası belgesi,
- isteklinin kurulu olduğu ülkenin kanunu finansal tabloların yayımlanmasını gerektiriyorsa finansal tablolar veya bunlardan alıntılar,
- şirketin toplam cirosunu ve gerekiyorsa sözleşme alanındaki cirosunu gösteren, en fazla son üç mali yıla ait beyan.
Direktifin 60. maddesine göre istekli, geçerli bir nedenle istenen belgeyi sunamıyorsa mali durumunu idarenin uygun bulduğu başka bir belgeyle kanıtlayabilir. 59. madde ise teklif aşamasında Avrupa Tek Tip İhale Belgesi (ESPD) adlı öz beyanın kabul edilmesini öngörür; destekleyici belgeler daha sonra, istendiğinde sunulur.
Türk şirketinin bir AB ihalesine katılıp katılamayacağı ayrı bir konudur ve ilanda belirtilir. Direktif burada yalnızca mali belgelerin mantığını anlamak için önemlidir.
EBRD finansmanlı ihaleler
EBRD’nin 1 Eylül 2026 tarihli yeterlik değerlendirmesi rehberi (Qualification Assessment Guidance Note), müşterilerine (ihaleyi yapan idarelere) mali durum için şu belgelerin istenmesini söyler:
- belirli bir döneme ait yıllık finansal tablolar (bilanço ve kâr-zarar tablosu); bunlar denetim raporuyla veya vergi beyannameleriyle ya da vergi idaresinin kabulüyle desteklenir,
- isteklinin çalıştığı bankaların adı ve adresi ile bilgilerin doğrulanmasına izin veren yetki yazısı.
Rehber, değerlendirmede özellikle işletme sermayesine ve cari orana bakılmasını önerir. Rehbere göre cari oranın 1’in altında olması ileride likidite sorunlarına işaret edebilir, 1,2 ile 2,0 arası sağlıklı kabul edilir; stoku az olan yapım sektöründe daha düşük oran kabul edilebilir. Öz kaynak (net değer) da incelenir; art arda yıllık zararlar veya iflas riski isteklinin elenmesine yol açabilir.
Ortalama yıllık gelir için rehber, tutarların istikrarlı bir para birimine (genellikle avro veya kredinin para birimi) her yılın ortasındaki kurla çevrilmesini önerir; kurun dalgalı olduğu piyasalarda ise hesabı çeyrek dönemlere bölmek gibi daha dinamik bir yöntemi teşvik eder. Gösterge olarak isteklinin yıllık cirosunun, sözleşmenin beklenen ortalama yıllık nakit akışının 2,5 katından az olmaması tavsiye edilir; büyük veya çok küçük sözleşmelerde çarpan düşürülebilir ama 1,5’in altına inmemelidir.
Rehberde dikkat çeken bir not daha var: belge toplamanın, özellikle tercüme ve noter onayı gerektiğinde, istekliler için maliyetli olduğu ve aşırı şartların küçük ve orta ölçekli işletmeleri caydırabileceği belirtilir.
Karşılaştırma için: Türkiye’de kamu ihaleleri
Türkiye’de 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 10. maddesi ekonomik ve mali yeterlik belgelerini sayar. Ayrıntı uygulama yönetmeliklerindedir. Örneğin Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 35. maddesi bilanço için üç kriteri birlikte arar:
- cari oran (dönen varlıklar / kısa vadeli borçlar) en az 0,75,
- öz kaynak oranı (öz kaynaklar / toplam aktif) en az 0,15,
- kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranı 0,50’den küçük.
Aynı maddeye göre bilançonun yeminli mali müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir veya vergi dairesince onaylanmış olması zorunludur. 36. maddeye göre açık ihalede toplam cironun teklif edilen bedelin yüzde 25’inden veya hizmet işleri cirosunun yüzde 15’inden az olmaması gerekir; bu iki kriterden birini sağlamak yeterlidir. Süresi bir yılı aşan işlerde bu oranlar düşürülür. Yabancı istekliler için bilanço ve gelir tablosunun o ülke mevzuatına göre düzenlenmesi ve yetkili mercice onaylanması öngörülür. Yapım ve mal alımı yönetmeliklerinde oranlar ve eşikler farklı olabilir.
Fark şudur: Türkiye’de oranlar ve eşikler yönetmelikte belirlenir; idarenin takdiri yönetmeliğin verdiği aralıklarla sınırlıdır. Uluslararası ihalelerde ise eşik ve oranlar her ihale için ayrı belirlenir ve dokümanda yazar.
Kısa karşılaştırma tablosu
| Konu | Dünya Bankası (yapım, 2025) | AB 2014/24/AB | EBRD rehberi (2026) | Türkiye (hizmet alımı) |
|---|---|---|---|---|
| Finansal tablo | Denetlenmiş bilanço veya kabul edilebilir başka tablo, son N yıl | Yayımı zorunluysa tablo veya alıntı | Bilanço ve kâr-zarar; denetim raporu veya vergi idaresi kabulüyle | Kural olarak önceki yılın bilançosu (yılın ilk dört ayındaki ihalelerde iki önceki yılın); YMM, SMMM veya vergi dairesi onaylı |
| Ciro | Ortalama yıllık yapım cirosu | En fazla son üç yıl; asgari ciro en fazla sözleşmenin 2 katı | Gösterge: yıllık nakit akışının 2,5 katı | Toplam ciro teklif bedelinin %25’i veya hizmet cirosu %15’i (biri yeterli) |
| Oranlar | İdare belirler | Yöntemi belgede yazılırsa | Cari oran, işletme sermayesi, öz kaynak | Cari oran, öz kaynak oranı, banka borcu oranı |
| Finansmana erişim | Likit varlık, kredi limiti | Banka beyanı, sigorta | Banka bilgisi ve doğrulama yetkisi | Ayrı belgeler, yönetmeliğe göre |
Türk şirketi hangi belgeleri hazırlar?
İhale dokümanı ne isterse o hazırlanır. Pratikte en sık gereken belgeler şunlardır:
- Bilanço ve gelir tablosu: Vergi Usul Kanununa ve Tekdüzen Hesap Planına göre hazırlanan, kurumlar vergisi beyannamesi ekinde verilen tablolar. Hangi onayla sunulacağını onaylı bilanço türleri yazımızda anlattık.
- Bağımsız denetim raporu: Şirket bağımsız denetime tabiyse TFRS veya BOBİ FRS’ye göre hazırlanmış denetlenmiş tablolar ve denetçi raporu. “Audited” şartı olan ihalelerde bu rapor öne çıkar. Rapordaki görüş paragrafının çevirisini bağımsız denetim raporu yazımızda ele aldık.
- Dipnotlar: Dünya Bankası formu eksiksiz tablo ve dipnot ister. Vergi esaslı tablolarda dipnot yoksa idareye ne sunulacağını önceden sorun.
- Ciro beyanı: Yıllara göre toplam ciro ve gerekiyorsa ilgili alandaki ciro. Rakamlar gelir tablosuyla tutarlı olmalıdır.
- Banka belgeleri: Banka referans mektubu, kullanılmamış kredi limiti yazısı veya nakit varlık yazısı.
- Ortak girişim belgeleri: Ortak girişimde her ortağın tabloları ayrı ayrı istenir.
Bu tabloların İngilizce terimleri için bilanço kalemleri ve gelir tablosu kalemleri sözlüklerimize bakabilirsiniz.
Kur dönüşümü: tercümede değil, formda yapılır
Türk lirası tutarlar tercümede olduğu gibi kalır. Dolara veya avroya çevirme işi ihale formunda yapılır ve hangi kurun kullanılacağı dokümanda yazar. Örneğin Dünya Bankası yapım dokümanı yıl sonu kurunu, EBRD rehberi ise yıl ortası kurunu önerir. Tercüme metnine kendi hesapladığınız dövizli tutarları eklemek, belgenin aslıyla tercümesi arasında fark yaratır. Dövizli tutarları formda, kuru ve kaynağını göstererek verin.
Tercüme ve onay işlemleri
İhale dokümanı belgelerin hangi dile tercüme edileceğini ve tercümenin nasıl onaylanacağını belirtir. Bazı ihaleler yalnızca “doğru tercüme” ister, bazıları yeminli veya resmî onaylı tercüme, apostil ya da konsolosluk tasdiki isteyebilir. Mali tabloların tercümesinde genellikle şunlara dikkat edilir:
- Tablonun dayandığı çerçeve başlıkta korunur. Vergi mevzuatına göre hazırlanmış bir bilanço, tercümede de öyle anılır; “IFRS” gibi bir ifade eklenmez. Ayrıntıyı tercüme edilen bilanço IFRS’ye uygun sayılır mı yazımızda anlattık.
- Kaşe, imza ve onay şerhleri tercümede belirtilir.
- Sayılar değiştirilmez; parantez içindeki eksi tutarlar ve “bin TL” gibi birim ibareleri korunur.
- Yıllar arasında terim birliği sağlanır; aynı kalem her yılın tablosunda aynı İngilizce terimle verilir.
Noter onaylı tercüme ve apostil için noter onaylı tercüme ve apostil rehberimize bakabilirsiniz. Apostil, imzanın ve imzalayanın sıfatının doğruluğunu onaylar; tablonun içeriğini veya idarenin kabulünü onaylamaz. Bilanço tercümesi hizmetimiz için bilanço tercümesi sayfasına göz atabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca son yılın tablosunu vermek: Doküman üç veya beş yıl istiyorsa her yıl ayrı ayrı sunulur.
- Ana şirketin tablosuyla başvurmak: Dünya Bankası formu, tabloların isteklinin kendisine ait olmasını şart koşar.
- Ciro beyanı ile gelir tablosunun uyuşmaması: Beyandaki ciro, gelir tablosundaki net satışlarla açıklanabilir biçimde örtüşmelidir.
- Kuru kendi seçmek: Kur, ihale dokümanında gösterilen kaynaktan ve tarihten alınır.
- Dipnotları atlamak: “Eksiksiz tablo” isteyen ihalelerde dipnotsuz tablo eksik sayılabilir.
- Tercümede çerçeveyi değiştirmek: Vergi esaslı tabloyu tercümede uluslararası standartlara göre hazırlanmış gibi göstermek ciddi bir tutarsızlık yaratır.
- Son güne bırakmak: Banka yazıları, onaylar ve tercüme zaman alır.
İki örnek durum
Ankara’daki bir mühendislik şirketi, Dünya Bankası finansmanlı bir su projesinin yapım ihalesine hazırlanıyor. Doküman son üç yılın denetlenmiş bilançolarını ve Form FIN-3.1 ile FIN-3.2’yi istiyor. Şirket bağımsız denetime tabi olduğu için üç yılın denetim raporlarını, dipnotlarıyla birlikte, teklif veri sayfasında belirtilen dile çevirtir. Formlardaki dolar tutarlarını dokümanın gösterdiği kaynaktaki yıl sonu kurlarıyla hesaplar ve tercümelerle formdaki rakamların birbirini tuttuğunu kontrol eder.
Bir yazılım şirketi, bir AB üye devletinin hizmet ihalesine teklif veriyor. İlan, son üç mali yılın toplam cirosunu ve banka beyanını istiyor; teklifte ESPD formu dolduruluyor. Şirket önce öz beyanı veriyor, idare istediğinde gelir tablolarının ve banka yazısının tercümelerini sunuyor. Şirket bağımsız denetime tabi değil; idareye vergi beyannamesi ekindeki tabloların kabul edilip edilmeyeceğini önceden soruyor.
Başvurudan önce kontrol listesi
- İhale dokümanının yeterlik kriterleri bölümü satır satır okundu mu?
- Kaç yılın tablosu isteniyor, hangi yıllar?
- “Audited”, “certified” veya “acceptable to the employer” ifadelerinden hangisi kullanılıyor?
- Dipnot isteniyor mu?
- Ciro hangi tanımla hesaplanıyor (toplam ciro, alan cirosu, onaylı hakedişler)?
- Kur hangi tarihten ve hangi kaynaktan alınacak?
- Banka belgesi hangi formatta isteniyor?
- Tercüme dili ve onay şekli (yeminli, noter, apostil, konsolosluk) belli mi?
- Ortak girişimde her ortağın belgeleri hazır mı?
Sık sorulan sorular
Uluslararası ihalelerde kaç yıllık bilanço istenir?
Sabit bir süre yoktur. Dünya Bankası dokümanında yıl sayısını idare doldurur; AB Direktifi ciro için en fazla son üç mali yılı öngörür. Uygulamada üç ile beş yıl arası sık görülür, ama bağlayıcı olan ihale dokümanıdır.
Vergi beyannamesi ekindeki bilanço yeterli olur mu?
İhaleye göre değişir. Dünya Bankası dokümanı, kanun denetim gerektirmiyorsa idarenin kabul edeceği başka tablolara kapı açar. EBRD rehberi de tabloların denetim raporu veya vergi beyannameleri ya da vergi idaresinin kabulüyle desteklenebileceğini söyler. Emin değilseniz idareye yazılı soru sorun.
Ciro ile net satışlar aynı şey mi?
Çoğu zaman ciro, gelir tablosundaki net satışlara karşılık gelir. Ancak bazı ihaleler ciroyu farklı tanımlar; örneğin Dünya Bankası yapım dokümanı onaylı hakediş ödemelerine dayanan bir yapım cirosu ister. Tanımı dokümandan okuyun.
Tutarları dolara kim çevirir?
İstekli, ihale formunda çevirir. Kur tarihi ve kaynağı dokümanda belirtilir. Tercüme metnindeki tutarlar ise aslındaki para biriminde kalır.
Şirketim yeni kuruldu, üç yıllık tablom yok. Ne yapabilirim?
AB Direktifi ciro beyanını şirketin kuruluş tarihine göre mevcut olan yıllarla sınırlar. Diğer ihalelerde idarenin kuralına bakılır. Ortak girişim kurmak veya başka bir şirketin kapasitesine dayanmak bazı ihalelerde mümkündür; bunu dokümandan ve idareden teyit edin.
Banka referans mektubu nasıl olmalı?
İhale dokümanında örnek form varsa o forma uygun olmalıdır. Dünya Bankası dokümanı finansman kaynaklarının ayrı bir formda gösterilmesini ister. Bankanızdan yazının İngilizce düzenlenip düzenlenemeyeceğini sorun; böylece tercüme ihtiyacı azalabilir.
Bağımsız denetim raporu olmayan şirket “audited” şartını nasıl karşılar?
Dünya Bankası dokümanı “yerel mevzuata göre denetlenmiş veya onaylanmış” ifadesini kullanır. Bağımsız denetime tabi olmayan şirketlerde YMM tasdiki veya vergi dairesi onayı gibi seçeneklerin kabul edilip edilmediğini idareye sorun.
Mali tabloların tercümesine apostil gerekir mi?
İhale dokümanı isterse gerekir. Türkiye Lahey Apostil Sözleşmesine taraftır; belge sözleşmeye taraf bir ülkede kullanılacaksa noter onaylı tercüme üzerinden apostil alınabilir. Taraf olmayan ülkelerde Dışişleri ve konsolosluk tasdiki gündeme gelir. Bu işlemlerin takibini büromuz yapabilir.
Ortak girişimde mali belgeler nasıl sunulur?
Genellikle her ortağın tabloları ayrı ayrı sunulur; kriterin her ortakça mı, ortakların toplamıyla mı, yoksa pay oranına göre mi sağlanacağını ihale dokümanı belirler. Türk mevzuatında da her ortağın bilanço kriterlerini sağlaması aranır. Uluslararası ihalelerde kuralı ihale dokümanı belirler.
İlgili rehberler
- Apostil mi, Konsolosluk Tasdiki mi?
- Nijer: Şirket, İhale Evrakı ve Vekâletname Tasdiki
- Yabancı Yatırımcı ve Banka Türk Şirketinin Gelir Tablosunda Neye Bakar?
İhale dosyanızın tercümelerini birlikte planlayalım
İhale dokümanının belge listesini ve tablolarınızın fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin. Tercüme edilecek belgeleri ve tercümenin biçimini birlikte belirleyelim; yeterlik kararını idarenin verdiğini unutmayın.
İnfoyed Tercüme · Meşrutiyet Caddesi 15/28, Kızılay, Çankaya / Ankara · 0312 419 20 99 · WhatsApp 0543 463 69 33
Kaynaklar: Dünya Bankası, Standard Procurement Document – Request for Bids, Works (two-envelope, SEA/SH disqualification), Eylül 2025 (Section III ve Form FIN-3.1/3.2); Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 2014/24/AB sayılı Direktifi, m.58, 59, 60 ve Ek XII (EUR-Lex); EBRD, Qualification Assessment Guidance Note, 1 Eylül 2026; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.10; Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.35–36 (güncel metin).

